خانه » سبک زندگی » خانواده » بلوغ دختران
دوره DBA مدیریت اجرایی کلاس زبان مشهد آزمون وکالت آزمون سردفتری

بلوغ دختران

بلوغ دختران

مفهوم بلوغ

بلوغ از نظر لغوی در فرهنگ فارسی به معنی « رسیدن » ، « رسیدن به سن رشد » ، مرد شدن » ، « زن شدن » و « رسیدگی و پختگی به حد کمال رسیدن » آمده است .
بلوغ یک دوره بحرانی است که در دوره نوجوانی اتفاق می افتد . این دوره ، منشأ تغییرات زیادی در وجود شما است و موجب می شود که شما به گونه ای متفاوت ، رفتار و احساس کنید ؛نگاه شما نسبت به جهان تغییر می کند و گاه دچار تشویش و نگرانی می شوید ، تصمیم گیری برایتان مشکل می شود که این عامل موجب بروز مشکلاتی در برخورد شما با خانواده و جامعه می شود . بلوغ گذار از مرحله کودکی به بزرگسالی و زمان اکتساب قدرت جنسی است . اگر شما مشکلات و مسایل بلوغ را در محیطی سرشار از تفاهم و صمیمیت با کمک پدر و مادرتان بشناسید ، این دوره را به طور طبیعی و بدون ناراحتی پشت سر می گذارید .بدین ترتیب شما با نشاط و سلامتی پا به عرصه زندگی بزرگسالی می گذارید و از نیرو و توان بالای دوران نوجوانی بهره مضاعف خواهید برد

 

تعریف بلوغ

منظور از بلوغ یا نوجوانی رشد درکلیه جنبه‌ها اعم از فیزیکی- عقلی و اجتماعی است. نوجوانی، دوره‌ای است حد فاصل میان کودکی و بزرگسالی و بسته به افراد و جوامع گوناگون متغیر است. طول مدت نوجوانی در جوامع گوناگون متفاوت است و از دوازده تا هجده الی بیست و یک سالگی طول می‌کشد برخی بلوغ را از واژه (crise) که به معنی بحران است مشتق کرده‌اند و تغییرات قاطعی است که در جریان یک تحول پیش می‌آید و دارای ویژگی‌ها و شرایط زیر است :

۱- تغیرات ناگهانی و مهم در ارگانسیم، ذوق و علایق، نگرش و احساس و ارتباط با دیگران .

۲- بروز مشکلات جدی که موجب عدم سازگاری نوجوان با محیط می‌شود .

نوجوانی مثل یک طوفان است و ژان ژاک روسو از آن به یک انقلاب و زایش دوباره تعبیر می‌کند. نوجوانی، تغییراتی شامل رشد طولی و وزنی، پیدایش صفات ثانویه جنسی، رشد غده‌های جنسی و توانایی تولید مثل است .

دگرگونی‌های رشد نوجوانی

بلوغ جنسی: بلوغ جنسی با پیدایش صفات ثانویه جنسی همراه است که تا پیش از آن وجود نداشته است و طی سه مرحله می‌‌باشد.
۱- مرحله پیش از بلوغ: که در هر دو جنس به وسیله صفاتی مانند: ازدیاد سرعت رشد و آغاز پیدایش صفات جنسی آشکار می‌باشد.
۲- مرحله بلوغ: که طی آن سرعت رشد کمتر می‌شود و صفات جنسی رشد خود را ادامه می‌دهند.
۳- مرحله پس از بلوغ: که کمال رشد جنسی است و طی آن اعضای تناسلی به رشد خود ادامه می‌دهند.

تأثیر تغییرات بلوغ جنسی بر شخصیت نوجوان:

از نقطه ‌نظر روانی رشد شخصیت نوجوان در سه زمینه اصلی می‌باشد :
۱- رشد و بیداری علایق و احساسات جنسی
۲- رشد سریع قوای عقلانی
۳- افزایش دانش انتزاعی و پیدایش شکل‌‌های جدید فعالیتهای فکری.

بیش از هر چیز می‌بایست نوع مقیاسی را که برای تعیین تاثیر نمودهای بلوغ جنسی در روان‌شناسی نوجوان به کار می‌رود، مشخص ساخت که یکی از آسان‌ترین این مقیاس‌ها سن تقویمی است. به طور کلی می‌توان گفت تغییرات فیزیولوژیک و جسمانی، خبر از آغاز بلوغ می‌دهد و ورود نوجوان به اجتماع و پذیرش مسئولیت اجتماعی نیز نشان‌دهنده حد نهایی آن است. در میان این دو حد یک دگرگونی ژرف در شخصیت به وجود می‌آید که هم در رابطه شخص با خودش و هم در رابطه او با دیگری بازتاب می‌یابد.

 

عوامل اجتماعی تعامل میان افراد

تعبیر نوجوانی از این دیدگاه بر دو بعد اساسی تأکید دارد.

بعد اول تجزیه و تحلیل نوجوانی از زاویه تندیس و نقش است. از این زاویه نوجوان که وی را نه کودک و نه بزرگسال می‌پندارند باید با موقعیت‌های اجتماعی دست و پنجه نرم کند.

بعد دیگر بیشتر از زاویه تحولی و تکوینی است و تاکید آن به عنوان یک عامل رشد می‌باشد که در قالب مکان‌ها و محیط‌هایی است که اجتماعی شدن درآن‌ها صورت می‌پذیرد. به طور کلی می‌‌توان افراد را بر حسب این که پدر – پسر- زن- مرد – دانشجو و غیره باشند در طبقاتی قرار داد که هر یک نقش‌هایی دارند که می‌توان از آن‌ها در موقعیت‌های خاص اجتماعی رفتارهای خاصی را توقع داشت. دو نوع تغییر در نقش‌ها و انتظاراتی را که از این رفتار می‌توان داشت عبارتند از: تغییراتی که در داخل خود نقش‌ها به وقوع می‌پیوندد مثلاً از دانش‌آموز نوجوان انتظار می‌رود دارای استقلال فکری بیشتر در کار و تحصیل باشد. تغییر دوم اینکه، نوجوان در برابر لزوم سازگار شدن با نقش‌های جدیدی مانند نقش شغلی قرار می‌گیرد. تغییرات در نقش‌ها و رفتارهایی که مورد انتظار است، چه به صورت کلی و چه به صورت جزئی می‌توانند مشکلات روانی برای فرد ایجاد کنند .

مشکلات روانی

مشکل اول: تعارض است که در نقش‌ها و رفتارهایی که انتظارات به وجود می‌آید یعنی نوجوان باید بر اساس موقعیت‌های اجتماعی، نقش‌های متعارفی را بازی کند و رفتارهای متناقضی داشته باشد و مسلماً نوجوان نمی‌‌تواند از این تعارضات صد در صد در امان باشد .

مشکل دوم: در داخل خود یک نقش یا رفتار مورد انتظار نیز، تعارض می‌تواند به وجود آید مثلاً در برخی از زمینه‌ها نوجوان در پی استقلال بیشتر است در عین حال در برخی از موارد هنوز وابسته به خانواده است .

مشکل سوم: هنگامی است که نوجوان مجبوراست که در نقش‌هایی ایفای رفتار نماید که نه مطابق ذوق و سلیقه اوست و نه انگیزه‌ای برای پرداختن به آن دارد مثلاً : بسیاری ازشرکت‌کنندگان درکنکور که تنها هدف آن‌ها پذیرفته شدن در آن آزمون می‌باشد و پس از آن در می‌یابند که رشته تحصیلی آنان چقدر از خواسته‌های آن‌ها فاصله دارد و یا به عنوان مثال دیگر اینکه یک نوجوان توسط خانواده به فعالیتی وادار می‌شود که هیچ‌گونه انگیزه و شوقی به ایفای آن نقش ندارد.

 

مکان‌های رشداجتماعی نوجوان:

پدیده اجتماعی شدن از سه جنبه رشد اجتماعی ناشی می‌‌شود:

ارتباط‌‌های بین فردی، قراردادها و هنجارهایی که جنبه ایدﺋ‌ـولوژیکی دارند ،فعالیت‌ها یا رفتارهایی اجتماعی شده که شامل رفتارهای اجتماعی و فعالیت‌های شغلی هستند این موارد در محیط خانوادگی و مدرسه و گروه‌های هم سن تحقق می‌یابد .

به طور کلی می‌توان از دو محیط عمده جهت رشد اجتماعی نوجوان یاد کرد :

۱- محیط خانواده، والدین و نوجوان
۲- گروه‌های هم سن و محیط مدرسه
۳-محیط خانواده

 

نفوذ والدین

یک – نفوذ مستبدانه والدین است که درآن والدین به جای نوجوان تصمیم می‌گیرند و او مجبوراست مطابق با اوامر والدین عمل نماید.

دوم – نفوذ والدین که به صورت دموکراتیک و آزادمنشانه روی نوجوان تأثیر دارد که درآن نوجوان در تصمیم گیری، با والدین مشارکت دارد ولی حرف آخر را والدین می زنند .

سوم – نفوذ مجاز یعنی کنترل خود مختارانه نوجوان، که خود نوجوان تصمیم می‌گیرد و خود عمل می‌کند .

در نتیجه گیری از این سه نوع برخورد چنین آمده است که فراوانی اعتماد به نفس نزد دختران و پسران در خانواده‌هایی که به صورت آزادمنشانه و دموکراتیک برخورد می‌کنند، بیشتراست اما این فراوانی نزد خانواده‌های مجاز کمتر است ولی به طور کلی با توجه به تفاوت‌های بین نوجوانان و مراحل رشد اجتماعی آنان باید به این نکته توجه داشت که هر رفتار از سوی والدین باید با توجه به واکنش‌ها و بازتاب‌های نوجوان سنجیده شود تا بتوان ازآن نتایج مطلوبی گرفت بنابراین چنین به نظر می‌رسد که وجود برخی قوانین و مقررات نه تنها لازم است، بلکه مفید نیز می‌باشند اما باید دانست زمانی این محدودیت‌ها تأثیر مثبت دارند که او( نوجوان ) بتواند آزادانه نظر دهد و انتقاد کند .

 

گروه‌های هم سن و محیط مدرسه

در این قسمت می‌توان جنبه تکوینی محیط آموزش و محیطی که متشکل از هم سن‌ها و هم‌کلاسی‌ها است را به عنوان یک محیط رشد در نظر گرفت .

طی یک تحقیق گروه‌هایی از دانش‌آموزانی که ازهوش بالاتر از حد طبیعی اما در خانواده‌ها و محیط‌‌های فقیر زندگی می‌کردند انتخاب کرده و در یک محیط با دانش‌آموزانی از خانواده‌‌های با فرهنگ رشدیافته‌‌تر و مرفه بودند قرار دادند پس از مدتی این مقایسه نشان داد که دانش‌آموزان مورد بررسی هم از جهت وضع تحصیل و هم از جهت نظام ارزشی تغییر یافتند و برداشت‌های آنان از مسائل مختلف نیز دگرگون شده بود و به تعبیری شخصیت آن‌ها نیز دچار دگرگونی شد. در مجموع می‌توان گفت که رشد اجتماعی دوران نوجوانی تنها نمی‌تواند ناشی از یک تحول فردی باشد بلکه تأثیرپذیری آن‌ها ازتعامل‌های اجتماعی تردیدناپذیر است .

رشد اجتماعی نوجوان ازدیدگاه جامعه‌شناسی :

در گذشته طول دوره نوجوانی کوتاه‌تر بوده است اما در قرن معاصر با پیچیده‌تر شدن ساختار جوامع این گرایش رو به طولانی‌تر شدن می‌باشد. براساس یک بررسی، مشخص شد انواع شکل‌های نوجوانی در جوامع مختلف متأثر از ساختارهای آن جوامع می‌باشد. می‌توان به چهار نوع نوجوانی اشاره کرد :

بدوی- انتقالی- نوجوانی ساده- نوجوانی طولانی

هر یک از شکل‌های فوق متأثر از برخوردها و دیدگاه‌ها و نحوه رفتار اعضای آن جامعه با نوجوان و نوجوان با آن جامعه را دارد .

در بعضی از جوامع نیز ساخت‌های اجتماعی را به انواع مختلف تقسیم کرده‌اند مانند :
بدوی روستایی و شهری که در هر یک از موارد ذکر شده نحوه برخورد هر یک از بخش‌‌های اجتماعی با نوجوان و بالعکس متفاوت می‌باشد و برگرفته از ماهیت آن اجتماع می باشد

 

رشد اجتماعی نوجوان و گسترش مناسبات اجتماعی

رشد اجتماعی را به عناوین مختلف مانند – رشد شناخت اجتماعی یا فهمیدن فرد و دیگران- روابط با همسالان- و… می‌خوانند در این دوره تغییرات آشکار و گسترده‌‌ای در شیوه‌های ارتباطی با والدین و همسالان به چشم می‌خورد. تحقیقات به عمل آمده نشان داده است که رشداجتماعی باعث تجدید روابط آنان با خانواده می‌شود. نوجوانی و بلوغ باعث ایجاد فاصله عاطفی با والدین می‌شود که این امر باعث استقلال بیشتر نوجوان می‌شود که البته این تحول در دختران و پسران متفاوت است. فاصله گرفتن او از والدین نشانه‌‌ای از خود مرکزبینی نوجوان می‌باشد که این خود مرکزبینی علت‌‌های مختلف می‌تواند داشته باشد :

بروز توانایی‌های جدید مغزی و خودآگاهی نوجوان از علت‌های عمده این مسئله- اشتغالات ذهنی نوجوان به خود مثلاً توجه به بدن، عضلات، رشد قد، وزن و پاها و توجه به تغییرات ناگهانی جنسی از دیگر دلایل این خود مرکزبینی می‌باشد ولی رفته رفته این خود مرکز بینی به تدریج کم می‌‌‌شود و جایش را به تجدید روابط اجتماعی می‌دهد. نوجوان در ابتدا گرفتار تغییرات رشد جسمی، عاطفی و فکری خویش می‌شود و پس از درونی کردن این تغییرات مجددا به عنوان یک فرد مستقل دست به گسترش روابط اجتماعی خود با دیگران می‌زند و در پایان این دوره و شکل‌گیری هویت نوجوان صمیمیت و نزدیک شدن به دیگران در وی گسترش می‌یابد و مقدمات لازم برای تقسیم زندگی و خواسته‌های خود با همسر و روابط فامیلی به همکاری در رشد اجتماعی مطرح می‌شود .

روابط اجتماعی نوجوان در مسیر تحول رشد اجتماعی

ارتباط با دیگران در آغاز نوجوانی به طور عمده متمرکز به گروه همسالان و دوستان می‌باشد در این مقطع از زندگی نوجوان احساس فرد این است که دیگران به ویژه همسالان همانند مخاطبین خیالی شاهد رفتار و احساسات و اندیشه‌های او هستند در نیمه دوم دوران نوجوانی فرد مایل است بداند دیگران درباره او چه می‌‌اندیشند و بدین صورت نوجوان خود را در آئینه دیگران نظارت می‌کند تا هویت اجتماعی خویش را تثبیت کند .

ارزشیابی دیگران (همسالان و دوستان) از نوجوان آغاز حرکت او به سوی روابط متقابل پیشرفته اجتماعی نوجوان است و در همین دوره است که نوجوان خود را متفاوت از خود عمومی خانواده به حساب می‌آورد و اهمیتی که نوجوان به گروه دوستان می‌دهد، نشان می‌دهد که در نوجوان رشد وابستگی اجتماعی چقدر مهم است. نوع ارتباطات اوایل نوجوانی با گروه دوستان معمولاً در اواسط نوجوانی تعدیل می‌شود اما نوجوان در تدارک تجدید مناسبات با خانواده، همیشه اینچنین نیست به خصوص نوجوانان با مشکلات خانواده در این دوران نیز همان ارتباطات قبلی را با گروه همسالان گسترش می‌دهند و ممکن است گرفتار ناسازگاری نیز بشوند و به این طریق در شکل‌گیری هویت آنان نیز دشواری‌های جدی پدید آید. با ورود به دوره جوانی بیشتر نوجوانان روابط شدید قبلی خود با گروه دوستان را کاهش می‌دهند. چگونگی رشد شخصیت و خلق و خوی نوجوان عامل مهمی در چگونگی یادگیری اجتماعی و شرکت او در فعالیت‌های مختلف اجتماعی است .

تاثیر چاقی بر قاعدگی دختران در بلوغ

دخترانی که اضافه وزن دارند و چاق هستند زودتر از دخترانی که وزن طبیعی دارند، عادت ماهیانه را تجربه می‌کنند. به همین ترتیب آن‌هایی که وزنشان کمتر از حد طبیعی است و زیر وزن حساب می‌شوند، زودتر از دخترانی که مبتلا به سوءتغذیه هستند، اولین خون‌ریزی قاعدگی را تجربه می‌کنند. در مقابل،‌ دختران مبتلا به دیابت، آن‌هایی که چاقی بیمارگونه(مرضی) دارند یا آن‌هایی که ورزش سنگین و حرفه‌ای می‌کنند، حتی با وجود نرمال بودن وزن و درصد چربی بدن، دیرتر بالغ می‌شوند.
برخی از دختران مبتلا به بلوغ زودرس، در معرض خطر ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک(PCOS) قرار دارند. اگرچه میانگین مقدار آندروژن آن‌ها در محدوده طبیعی قرار دارد.

سوء تغذیه و لاغری زیاد از حد که اغلب با بروز مشکلات دیگری همراه است، ریسک بروز اختلال دیگری به نام بلوغ دیررس را بالا می‌برد و بر عملکرد دختر شما در مدرسه و خانواده تأثیر بسیار بدی خواهد گذاشت.

بلوغ زودرس در هر حال یک جور ناهنجاری است که حتماً باید مورد توجه قرار گیرد، چرا که ظهور زودرس نشانه‌های بلوغ در یک دختر در حالی که هم سن و سال‌هایش به واقع کودک هستند، او را انگشت‌نما می‌کند و روح و روانش تحت فشار قرار می‌گیرد و بیهوده رنج می‌کشد. اگر دیدید که در جسم و روان دخترتان تغییراتی همانند دگرگونی‌های دوران بلوغ مشاهده می‌کنید، او را نزد پزشک ببرید تا در ابتدا از وجود یا عدم وجود عوامل جدی فیزیکی یا بیماری‌های زمینه‌ای مربوط به آن مطمئن شوید. سپس با صلاح‌دید متخصص برای رفع اختلالات جسمی احتمالی یا رفع عوامل دیگری غیر از این‌ها اقدام کنید

 

چاقی و بلوغ زودرس در دختران

چاقی عوارض ناخوشایند بسیار زیادی دارد که اگر از کودکی شروع شده باشد، می‌تواند فرد را از همان سال‌های اول زندگی با مشکلات متعددی(مثل همین بلوغ زودرس) درگیر کند. پس، از همان بدو تولد در تغذیه دخترتان بسیار دقت کنید و درباره تغذیه سالم نوزاد و کودک خود که بالاخره دوران بلوغ را تجربه خواهد کرد اطلاعاتی کسب نمایید. اگر سبک زندگی و تغذیه صحیح را به دخترتان آموزش دهید تا او به گونه‌ای غذا بخورد، ورزش و استراحت کند که در عین نداشتن اضافه وزن، لاغر، نحیف و زیر وزن هم نباشد، در پیشگیری از بلوغ زودرس گام مهمی برداشته‌اید.

البته به این نکته خوب دقت کنید که بیش از حد به او فشار نیاورید که چاق نشود، چون هم شما و هم او به آسانی مرز میان تغذیه صحیحی که همه نیازهای بدنش را تأمین می‌کند و در عین حال او را چاق نمی‌کند و تغذیه‌ای که غلط بوده و او را دچار سوءتغذیه و لاغری می‌کند، نمی‌دانید. این روزها متأسفانه در سراسر جهان صاحبان تجارت، اندام ایده آل برای یک زن را اندامی بسیار لاغر تبلیغ می‌کنند و همین امر، بروز بیماری روانی “بی اشتهایی عصبی” را بین دختران و زنان بسیار شایع کرده است. این بیماری می‌تواند وزن فرد را به قدری کاهش دهد و او را دچار سوءتغذیه کند که حتی باعث مرگ او شود. تعدادی از زنان خواننده و مانکن در غرب، از همین بیماری و وسواس بیمارگونه برای هرچه بیشتر لاغر شدن به کام مرگ رفته‌اند.

وضعیت تغذیه، وضعیت عمومی سلامت، موقعیت جغرافیایی، تماس با نور و وضعیت روانی همگی می‌توانند بر روی زمان شروع بلوغ اثر بگذارند.

این بیماری اکثراً در نوجوانی آغاز می‌شود و اگر شما از همان کودکی با رفتاری غلط او را از چاقی بترسانید و مرتب به او گوشزد کنید که مراقب باش چاق نشوی، نه تنها ممکن است دخترتان را دچار سوء تغذیه و بیمار کنید، بلکه بلوغ و رشد او را هم به تأخیر می‌اندازید.

اهمیت شناخت بلوغ

بلوغ یکی از حیاتی ترین مراحل زندگی انسان است . این مرحله ، زمان تغییر سریع رشد و نمو تغییرات سریع اجتماعی است . در حال حاضر بخش قابل توجهی از جمعیت کشور را نوجوانان تشکیل می دهند . به همین دلیل پرداختن به مسایل نوجوانان در دوره بلوغ از اهمیت ویژه ای برخوردار است .دلایل دیگری که اهمیت این مسأله را افزایش می دهد ، عبارتند از :
۱ . زیربنای زندگی بزرگسالی فرد در دروه بلوغ پی ریزی می شود . ممکن است ، مشکلات مختلف جسمی ، روانی و اجتماعی مانند بیماری های عفونی ، ازدواج های ناموفق ، حاملگی های زودرس و پر خطر ، مرگ و میر و کودک و مشکلات روانی ناشی از آنها ، ریشه در این دروان داشته باشند
۲ . شما پس از ظهور علایم بلوغ که ناگهانی و غیر منتظره است ، به طور طبیعی با امری ناآشنا و بی سابقه مواجه می شوید . شما هم احساس شادی می کنید و هم دچار نگرانی می شوید . اگر تا آن زمان کسی شما را در جریان تغییرات و علایم بلوغ نگذاشته باشد ، این پدیده موجب تعجب اظطراب و تشویق شما می شود .
۳ . در حال حاضر نسبت به گذشته ، قابلیت باروری در سنین پایین تری حاصل می شود ولی سن ازدواج در حال افزایش است . در عین حال ، کاهش تأثیر نفوذ خانواده ، رواج شهرنشینی مهاجرت ، جهانگردی ، وسایل ارتباط جمعی ، در مجموع تغییرات وسیعی در رفتارهای جنسی و حاملگی نوجوانان تا حد هشدار دهنده ای در حال افزایش است که در نهایت ، آزار جنسی ، افزایش شیوع بیماری ایدز و سایر بیماری ها را به همراه می آورد . به علاوه ، حاملگی و زایمان دختران در سنین بلوغ و نوجوانی با میزان بالای مرگ و میر همراه است . این مشکل با افزایش سقط ها و ابتلا به بیماری های آمیزشی به ویژه ایدز تشدید می شود .
۴ . بیشتر خطراتی که ممکن است دامن گیر نسل جوان و نوجوان شود ، در فاصله چند ساله بلوغ جنسی رخ می دهد . گاهی افراد بر اثر تحریک ، خشم یا خشونت و یا سایر تمایلات نفسانی خودسرانه تصمیم ناروایی اتخاذ نموده و دست به اقدام نسنجیده و عجولانه می زنند که نتایج زیانبار و جبران ناپذیری به دنبال دارد .

شما باید هنجارهای فرهنگی خود را بشناسید و با افزایش آگاهی در این زمینه ، راه های پیشگیری از ابتلا و نحوه برخورد با خطرات را به کار ببندید .

به علاوه لازم است شما قبل از بلوغ ، اطلاعات کلی و صحیح راجع به وقایع و تغییرات جسمی و روانی بلوغ و رفتار مناسب نسبت به خود و دیگران و نحوه ابراز علاقه و محبت و دوستی های معقول را دریافت نمایید تا از بسیاری از مشکلات و پی آمدهای حاصل از عدم اطلاع و شناخت درست آنها ، پیشگیری شود .
بدون شک یکی از راه های اصلی و مهم دریافت اطلاعات ، والدین و مربیان و مشاوران مدرسه هستند . شما باید این حقیقت را به خوبی درک کنید که پدر و مادر ، دلسوزترین مشاوران شما هستند . هر چند که برخی از والدین از این وظیفه سرباز می زنند و گاهی خود ، اطلاعات مناسب و کاملی از بحران های دروان بلوغ ندارند ولی با این حال والدین بهترین منبع آگاه نمودن شما هستند .
باید به خاطر داشته باشید که دوره بلوغ ، دوره ای با عظمت و ارزشمند است و شما می توانید مصون از گناه و آلودگی های اخلاقی باشید ، لذا بیداری احساسات اخلاقی و ارزش های معنوی در شما بهترین شرایط و موقعیت را برای آموزش ایجاد می کند تا ضمن فراگیری مسال بلوغ و نوجوانی ، تمایلات معنوی شما نیز ارضا شده و در برابر انحرافات و لغزش ها ، با ایمان و مستحکم مقاومت نمایید

 

تغییرات روانی ـ رفتاری شایع در دوران بلوغ

تغییرات جسمی در دوره بلوغ با وجود این که طبیعی و موقتی هستند و در مرحله ای تمام م شوند اما چون به قدر کافی سریع ، ناگهانی و شدید هستند ، سبب تغییر رفتار ، نگرش و شخصیت نوجوان می شوند .

شایع ترین تغییرات روانی ـ رفتاری در دوره بلوغ عبارتند از :

۱ . در دوران بلوغ ، شما بسیار کنجکاو می شوید و می خواهید همه چیز را بدانید.احساس آگاهی نسبت به وضعیت جسمانی ، جنسیت ، هویت و سایر خصوصیات نیز در شما شکل می گیرد .

۲. در این دوران ، شما می توانید حدود استعداد ها و تواناییهای خود را بشناسید ؛سطح تفکر شما بسیار گسترده شده و رشد ذهنی و منطقی شما بتدریج به حد کمال می رسد ؛ اعتماد به نفس و ارزش های اخلاقی در شما رشد می کند و با اطرافیان و جامعه سازگاری بیشتری می یابید ولی هنوز تجربه کافی ندارید .

۳. یکی از مهمترین یادگیری های شما در این دوره ( از پانزده سالگی به بعد ) یادگیری ارزش هاست. شما به ارزش های معنوی علاقه مند شده و به این ارزش ها بیش از ارزش های مادی گرایش می یابید . به مسائل سیاسی علاقمند می شوید و به جستجوی فلسفه زندگی می پردازید.

۴. از هیجانات و حالات عاطفی مختلفی که در این دوران بیشتر گریبانگیر شما می شود : خشم ، ترس ،حسادت و عشق به خصوص در ارتباط با جنس مخالف است . تمایل به رفتارهای نامطلوب مثل سیگار کشیدن ، دعوا کردن ، خشونت یا گوشه گیری از ویژگی های رفتاری گروهی از نوجوانان در این دوران است .

۵. تمایل به روابط اجتماعی با دیگران و تعلق داشتن به گروه ( دوستان ،همسالان یا همکلاسان ) و پذیرش از سوی آنها برای شما بسیار مهم است . معمولاً ارتباطات اجتماعی شما به دو یا سه دوست صمیمی محدود می شود اما این دوستی عمیق تر و پا برجاتر می گردد .

۶. از مهمترین ویژگی های این دوران ، رسیدن به مرحله تفکر انتزاعی یعنی عالیترین مرحله رشد فکری انسان است . شما می توانید مسایل را تجزیه و تحلیل کنید ، تفکر منطقی داشته و نتیجه گیری نمایید

۷. شما برای آینده خود جهت گیری و برنامه ریزی می کنید و به عنوان یک جوان با اندیشه و متفکر به دنبال هویت و شناخت خود هستید ، به گونه ای که روابط شما با والدین یا سایرین از رابطه با بزرگسال تبدیل می شود .
۸٫ در این دوران ، گاهی ممکن است دچار اختلالات و مشکلات خلقی مثل افسردگی ، تمایل به انزوا و بی حوصلگی شوید که با یکسری اقدامات موثر و راه های منطقی می توان آنها را کنترل کرد .
۹٫ از مسایل رایج این دوران ، در نوجوانان فعال شدن هورمون های جنسی است که نشانه اختلال روانی نمی باشد و با رسیدن به آرامش جسمی ـ روانی از طریق ورزش ، فعالیت های هنری ، برنامه های روزانه فعال و نگرش های سازنده والدین قابل کنترل است .
باید توجه داشته که این ویژگی ها در افراد مختلف متفاوت است و به روحیه فرد و محیط زندگی او ارتباط دارد در ضمن باید بدانید که تمام این ویژگی ها خود به خود دارای جنبه مثبت هستند ،ولی آنچه سبب می شود که گاه مشکلاتی برای نوجوانان و جوانان به وجود بیاید عبارتنداز از :
۱. کمی تجربه نوجوان و جوان که مهمترین مساله است

۲. حساسیت بالای نوجوانان و جوانان که باعث آسیب پذیر بودن آنها می شود .

۳. میزان مسئولیت پذیری و تربیت دوران کودکی که آن هم به خانواده ، به خصوص والدین و رفتار آنان مربوط می شود اگر از ابتدای کودکی حس مسئولیت در فرد ایجاد و تقویت شود کمک موثری برای به استقلال رسیدن و رشد اجتماعی در فرد می باشد و اگر نوجوان و اطرافیان آنها آگاه باشند همه استعدادها می تواند در مسیر کمال حرکت کند .

بنابراین براساس آنچه از خصوصیات روانی و رفتاری در دوران بلوغ شناختید ، می توان چنین نتیجه گیری کرد که :

۱. استقلال طلبی ، اولین و مهمترین ویژگی این دوران است که از نظر رشد اجتماعی بسیار اهمیت داشته و در طرز فکر و رفتار شما مشاهده می شود هر چند به دلیل کم تجربگی و نیاز و وابستگی های دیگر ، هنوز قادر به استقلال کامل ( به مبحث استقلال طلبی و هویت یابی در همین فصل مراجعه کنید ) نباشید .

۲. رفتار شما در این سن نسبت به اوایل بلوغ تغییر کرده و به رفتار بزرگسالان نزدیک می شود ؛

۳. شخصیت شما به تدریج پخته می شود و اعتماد بنفستان بالا می رود ولی تجربه کافی وجود ندارد ؛

۴. معاشرت و تقلیدها بر شما تاثیر می گذارد . رفتار و خود باوری و هویت یابی شما در ارتباط های متقابل با دیگران شکل می گیرد . بنابراین روش ها و ارتباط های نادرست و نامناسب ، اثرات نامطلوبی به جای خواهد گذاشت

۵. دامنه رغبت ها و تمایلات در شما گسترده تر شده و علاقه به فعالیت های مختلف هنری و ورزشی و شرکت در مجالس دوستانه از جمله صحبت و معاشرت با جنس مخالف پدیدار می شود و حتی در مراحل پایانی دوره بلوغ ، ممکن است فکر و تمایل به ازدواج در ذهن شما مطرح شود . البته اغلب دختران در این دوره به فکر ازدواج می افتند در حالیکه پسران در این کمتر خواهان ازدواج هستند . ازدواج ، تنها راه مشروع و سالم تامین نیازهای جسمی و روانی و اجتماعی جوانان است ولی برای یک ازدواج موفق ، آمادگی زیستی ، روانی ، مادی و اجتماعی لازم بوده و تا رسیدن به این آمادگی ها برای ازدواج ، برنامه ریزی برای فعالیت های سازنده ، مانند ادامه تحصیل کسب مهارت های شغلی و فنی یا هنری و روابط اجتماعی سالم ، کمک بسیار موثری است.

بهداشت روانی در دوره بلوغ:

همانطور که قبلاً اشاره شد ، این دوره از زندگی ممکن است به دلیل تغییر و تحولات سریع در رشد جسمی و روانی و اجتماعی ، با یکسری نگرانی ها ، هیجانات و بحران های خاصی همراه باشد که به منظور مقابله یا کنار آمدن با آنها و سازگاری با موقعیت جدید و در نتیجه برخورداری از یک زندگی سالم ، پر نشاط و سودمند ، به کار بستن نکات مورد توجه در بهداشت روانی نقش بسیار مؤثر و مهمی ایفا می کند تا این دوره را با آرامش روانی بیشتری طی کنید و در برخورد با مشکلات بهتر و آگاهانه تر عمل کنید .

۱ . ترس یکی از حالات هیجانی در نوجوان است که به طور عمده تخیلی است ( یعنی بیشتر ساخته ذهن است ) و مانع فعالیت های نوجوانان شده و در رشد اجتماعی آنان مداخله می کند .

این ترس ها و نگرانی های دوران نوجوانی معمولاً با احساس بی کفایتی اجتماعی و عدم اطمینان در تصمیم گیری ها همراه است . برای از بین بردن این حالات ، شما باید سعی کیند بتدریج موفقیت ها و تجربه های مثبت و خوشایند را با حوادث ترس آور جایگزین نمایید . به عنوان مثال ، اگر شما در مقایسه با سایر بچه های کلاس ، قد کوتاهتری دارید و این مسأله موجب ترس و نگرانی شما در برخورد با دیگران می شود ، می توانید استعداد و توانایی درسی و یا موفقیت در زمینه های دیگر مثل هنر یا ورزش را برای خود ملاک قرار دهید . با یاد گرفتن مهارت های اجتماعی ( شرکت در فعالیت ها یا ورزش های گروهی ، کارهای هنری و فرهنگی ) و دریافت راهنمایی های تحصیلی و یا شغلی مناسب از افراد شایسته و آگاه ( از جمله والدین ، مربیان و اولیای مدرسه ) می توانید موجب کاهش ترس و نگرانی خود شوید ؛

۲ . یکی دیگر از حالات روانی در این دوران ، خشم است که ممکن است بیشتر به دنبال برخورد با والدین و مربیان در زمینه وظایف و تکالیف خانه و مدرسه و فعالیت های اجتماعی بروز کند . شما می توانید با شناخت و آگاهی بیشتر و پی بردن به علل پیدایش خشم و ناراحتی خود ، تا حدود زیادی آن را کنترل نمایید . شما می توانید با والدین و مربیان خود صحبت کنید و همه افکار احساسات و دلایل خود را در زمینه موضوع مورد بحث در میان بگذارید . مشورت با افرادی آگاه و مطمئن مانند یک روانشناس با تجربه ، به مقدار زیاد در رفع مشکل به شما کمک می کند . ورزش و مطالعه نیز راه دیگری برای به دست آوردن آرامش است ؛
۳ . حسادت نیز مشکل دیگری است که به طور عمده در نتیجه تبعیض والدین و مربیان ممکن است ، در شما بروز کند . از طریق مشورت و گفتگو و در میان گذاشتن دلایل منطقی خود با والدین و مربیان می توانید ، در حل این مشکل بکوشید .

۴ . شما از طریق تنظیم برنامه های روزانه یا هفتگی فعال و منظم از قبیل فعالیت های مذهبی ، هنری ، ورزشی ، اجتماعی و شرکت در گروه های مختلف ورزشی و فرهنگی و غیره می توانید برای حل یا کنترل مشکلاتی از قبیل افسردگی ، گوشه گیری و خود ارضایی بهره فراوان ببرید ؛

۵ . غرایز در این مرحله با قرار گرفتن در مسیر درست و منطقی کنترل می باشد و با استفاده از تعالیم اخلاقی و مذهبی می توان از بسیاری از مشکلات و بیماری های مختلف پیشگیری نمود ؛

۶ . در صورت تداوم مشکلاتی مثل گوشه گیری و افسردگی ، اضطراب و نگرانی و تغییرات و مشکلات خلقی و هیجانی دیگر ، مراجعه به روانشناس با تجربه و انجام مشاوره ، کمک موثری به رفع آنها می کند . مشورت با والدین آگاه ، معلمان و مشاورین دلسوز به نوجوانان کمک می کند تا در برابر مشکلات خلقی ، رفتاری و اجتماعی راه حل منطقی و صحیح را در پیش بگیرند و دوران نوجوانی را با انرژی ، نشاط و سلامت افزونتری طی کنند ؛

۷ . مسأله مهم دیگر انتخاب دوستان است . دوستان ناشایست ممکن است برای نوجوانان مشکلات اخلاقی و رفتاری بسیاری ایجاد نموده و آنها را از مسیر سلامتی و نشاط به بیراهه های فساد و بیماری ( از قبیل استعمال سیگار یا مواد مخدر ، بی بندو باری های اخلاقی و …. ) منحرف سازند . پس نوجوانان باید با دقت نظر و توجه بیشتری ، دوستان خود را انتخاب کنند و در این میان از مشورت با والدین و مربیان و استفاده از نظرات منطقی و هدایت کننده آنان غافل نباشند ؛

۸ . نوجوانان باید سعی کنند خود را بشناسند و حدود توانایی ها و محدودیت ها و نقاط قوت و ضعف خود را دریابند و در جهت تقویت نقاط مثبت خود تلاش کرده و سعی کنند ، نقاط منفی را هم اصلاح نمایند . از جنسیت و توانایی های ذهنی خود راضی باشند و نسبت به خود اعتماد به نفس و نگرش مثبت داشته باشند ؛

۹ . نوجوانان باید بدانند که زندگی واقعی ، بدون استثناء پیچیده تر و مشکل تر و به همان اندازه جالب توجه تر و رضایت بخش تر است . همه ما گهگاه با رخدادهایی منفی رو به رو می شویم ولی آنچه مهم است اجتناب از مشکلات نیست ، بلکه مهمتر از آن یافتن راه هایی سالم و موثر برای روبه رو شدن و پاسخ دادن به مشکلات است .

۱۰ . باید پذیرفت که در دنیا هیچ چیز کامل نیست ولی در هر رشته از فعالیت های منجر به کامیابی ، درجات بالایی وجود دارد که از طریق تلاش برای رسیدن به این درجات نسبتاً بالا ، باید خوشنود باشید ،

۱۱ . سعی کنید ذهن خود را همیشه بر جنبه های لذت بخش زندگی و کارهایی که ممکن است سبب بهتر شدن موقعیت شما شوند ، متمرکز سازید . هیچ چیز به اندازه شکست و ناکامی به کارایی شما صدمه نمی زند و هیچ چیز به اندازه موفق شدن ، به آن کمک نمی کند . حتی پس از تحمل بزرگترین شکست ها ، سعی کنید با به یاد آوردن و بر شمردن موفقیت های قبلی خود که هیچ کس نمی تواند آنها را انکار کند ، با افکار مربوط به شکست و بی ارزشی مبارزه کنید ؛‌

۱۲ . هنگام روبرو شدن با وظیفه ای که بسار دردناک است ولی در عین حال برای رسیدن به اهدافتان ، اجتناب ناپذیر است ، انجام دادن آن را به تأخیر نیندازید . به عنوان مثال ، برای درمان دملی چرکین بهتر است مستقیماً آن را با چاقو از وسط ببرید و به درد و ناراحتی خاتمه دهید نه اینکه با بریدن تدریجی سطح آن با نوک چاقو مدت درد را طولانی تر سازید ؛

۱۳ . سرانجام ، به خاطر بسپارید که فرمول از پیش ساخته ای برای موفق شدن که مناسب حال همه باشد ،؛ وجود ندارد ؛

 

هویت طلبی:

هویت عبارت است از ابعاد مختلف خصوصیات یک فرد ، وقتی به صورت هماهنگ و رضایتبخشی در وجود او سازمان داده شوند . بدین ترتیب ، مهم ترین ابعاد هویت عبارتند از :مشخصات فردی ، جنس ، ملیت ، رشته تحصیلی ، شغل ، خانواده ، ویژگی های دوستان مورد انتخاب ، ویژگی های همسر مورد انتخاب ، سمت گیری سیاسی ، ارزش های اعتقادی ، ایدئولوژی ، گرایش های هنری و ورزشی و …و منظور از « سازماندهی ابعاد مختلف هویت به صورت هماهنگ و رضایتبخش » این است که فرد این ویژگی ها را بشناسد و مشخص نماید و برای دستیابی به آنها تلاش هماهنگ و مستمر به عمل آورد .

شما برای دستیابی به هویت ، لازم است تلاش و کوشش مستمری را به عمل آورید تا بتوانید خصوصیات مختلف خود را شناخته و جواب های مناسبی را حداقل برای این سئوالات بیابید :
من کیستم ؟ از کجا آمده ام ؟ به کجا روم ؟ چه نوع دوستانی را می خواهم ؟ خصوصیات همسر آینده ام چه باید باشد ؟ ارزش های مورد اعتقاد و مکتبم چیست ؟ و خلاصه اینکه ابعاد مختلف وجودم بایستی در چه مسیر ی قرار گیرد تا به سعادت مستمر نایل گردم ؟

پاسخی که شما برای خودتان نسبت به این سئوالات می دهید ، همان پاسخی که منشأ اعمال شمامی شوند و راه و رسم زندگیتان را مشخص می کنند .

بنابراین جستجوی هویت ، متضمن این است که شخص تشخیص دهد که برای او چه چیزهایی مهم و چه کارهایی ارزشمند است و نیز متضمن تنظیم معیارهایی است که براساس آنها بتواند رفتار خود و دیگران را هدایت و ارزیابی کند . علاوه بر اینها ، این جستجو تکوین احساس خودکفایی و شایستگی را نیز در بردارد .

احساس هویت در نوجوانان به تدریج بر پایه همانند سازی های گوناگون دوران کودکی تکوین می یابد . ارزش ها و معیارهای اخلاقی کودکان خردسال تا حدود زیادی همان است که والدین آنها دارند و اصولاً عزت نفس در کودکان از نگرش والدینشان به آنها نشأت می گیرد ولی با ورود به دنیای نوجوانی ، فرد به صورت فزاینده ای به ارزش های گروه همسالان خود و هم چنین به ارزیابی های معلمان و سایر بزرگسالان بیشتر ارج می نهد .

نوجوانان از راه جمع بندی این ارزش ها و ارزیابی می کوشند تا تصور یکپارچه ای از خود به دست آورند و هر اندازه ارزش هایی که از سوی والدین ، معلمان و همسالان ابراز می شوند ، هم خوانی بیشتری با هم داشته باشند ، به همان نسبت کار هویت یابی نوجوان آسانتر پیش می رود .

در مواردی که نظرها و ارزش های والدین به میزان چشم گیری با ارزش ها و نظرهای همسالان و دیگر افراد مهم در زندگی نوجوان متفاوت باشد ، احتمال پیدایش تعارض در نوجوان فزونی می گیرد و وی دچار حالتی می شود که « سردرگمی نقش » نامیده می شود . در چنین وضعی ، فرد هر از چند گاهی تن به نقش تازه ای می دهد و به دشواری می تواند با جمع بندی این تقش های متفاوت هویتی واحد برای خود کسب کند .

اجتماع در هویت یابی نوجوانان نقش مهمی می تواند ، داشته باشد . هویت یابی در جامعه ساده ای که در آن الگو های همانند سازی و نقش های اجتماعی محدودند ، به آسانی صورت می گیرد ولی در جوامع پیچیده که به سرعت روبه تغییر است ، هویت یابی برای بسیاری از نوجوانان کاری است بس دشوار و طولانی و در چنین جوامعی ، برای اینکه نوجوان بداند چگونه رفتار کند و چه کاری را در زندگی دنبال کند ، باید شغل های نامحدودی را در نظر بگیرد .
هویت در حقیقت به صورت حاضر و آماده توسط جامعه به فرد داده نمی شود و نیز به صورت یک پدیده که پس از گذرانیدن چند سال از عمر انسان خواه ناخواه به آن برسد ، نیست . بلکه از طریق کوشش فردی پایدار و با ثبات به دست می آید . البته ارزش ها ، عقاید و مدل های شایع در هر جامعه و نوع دوستان و روابط خانوادگی در شکل گیری هویت مؤثرند ولی نقش اصلی با تلاش و برنامه ریزی خود فرد باشد

استقلال طلبی:

استقلال محصول یک دوره نوجوانی سالم است و عبارت است از وضعیتی که در آن فرد بدون تکیه اساسی بر کمک ها و دستورات دیگران ( ولی در عین انجام هماهنگی با آنها ) به بر آوردن نیازهای فردی و اجتماعی خود می پردازد مانند وضعیتی که در بزرگسالان سالم مشاهده می شود .

روند رسیدن به استقلال در اوایل نوجوانی ، به صورت گسترش روابط اجتماعی به جمع همسن و سال ها و توجه به نقطه نظرات آنها و حتی در بعضی موارد ، ترجیح نقطه نظرات آنها به نظرات والدین می باشد .
اکثر شما نوجوانان تمایل دارید در فکر و عمل مستقل باشید و اگر والدین مانند دوران کودکی به شما امر و نهی کنند ، این امر سرآغازی برای لجبازی و مخالفت با والدین خواهد شد .شما فکر می کنید که خانواده به شما اعتماد ندارند و این فکر باعث دور شدن شما از خانواده و پناه بردن به دوستان خواهد شد البته این امر در مورد همه عمومیت ندارد . تندخویی ها و خشونت با والدین ، اغلب به دلیل همین مخالفت ها اتفاق می افتد . به دلیل استقلال طلبی ، شما مایل هستید در معاشرت ها و انتخاب دوستان ، تفریحات و سرگرمی های اوقات فراغت ، آزادی عمل داشته باشید ولی ممکن است در مواردی با مخالفت پدر و مادر روبرو شوید که سبب اختلاف و تضاد بین شما می گردد . گروه همسالان ، در این دوره خیلی اهمیت دارند و عقیده و رفتار دوستان بر یکدیگر بسیار تأثیر می گذارد . به عنوان مثال ، ممکن است مادری به نحوه لباس پوشیدن دخترش ایراد بگیرد و نوجوان از او نپذیرد ولی وقتی که دوستش همین تذکر را به وی بدهد ، قبول کند . والدین آگاه می توانند از طریق گفتگو و استدلال منطقی ، نوجوان را برای حفظ حدود قابل قبول راهنمایی کنند . در این دوران کنجکاوی نوجوانان و بحث و تبادل با موضوعات مختلف نیز ابزارهایی هستند که در خدمت رشد نوجوانان می باشند .

این امر باعث می شود که بسیاری از والدین ، در ابتدای نوجوانی فرزندانشان را متمرد تصور نموده و یا ارزش های مورد اعتماد خود را در معرض تهدید تصور کنند .

نوع دوستان نوجوان ، نقش مهمی را در استقلال و کسب هویت وی دارند و می توانند روند رسیدن نوجوان را به هویت و استقلالی سازنده و مفید تسریع کنند .

استقلال طلبی از مهمترین ویژگی این دوره زندگی است که از نظر رشد اجتماعی ، بسیار اهمیت دارد و در طرز فکر و رفتار شما مشاهده می شود ، هر چند که به دلیل کم تجربگی ، نیاز مالی و وابستگی های دیگر ، هنوز قادر به کسب استقلال کامل نباشد .

بلوغ در دختران

روند رشد اندام‌ها در دختران

ّ بلوغ در دختران فرق می کند و از سن ۹ سالگی تا ۱۶ سالگی در تغییر است. به طور کلی دختران در سن حدود ۲ سال زودتر از پسران بالغ می شوند. نژاد، آب وهوا، وراثت، نوع تغذیه، شرایط فرهنگی، روابط عاطفی و اجتماعی موجب میشود که سن بلوغ در دختران تغییر پیدا کند.

نخستین نشانه شروع بلوغ در دختران، قاعدگی است که معمولااز نه تا هجده سالگی و زمانی که وزنِ دختران تقریباً به ۵۰ کیلو رسید ( دخترانِ بسیار لاغر دیرتر قاعده میشوند )آغاز می‌شود. بطور متوسط دختران برای نخستین بار در سن سیزده سالگی دچار عادت ماهیانه یا قاعدگی می‌شوند .

در دختران بعد از بالغ شدن غده هیپوفیز شروع به ترشح هورمون‌هایی می‌کند که تخمدان‌ها را برای تولید هورمون‌های جنسی زنانه یعنی استروژن و پروژسترون، تحریک می‌کنند. این هورمون‌ها باعث ایجاد تغییرات فیزیکی از جمله بزرگی پستان‌ها و لگن‌ها و رشد موهای عانه و زیر بغل می‌شوند و به دنبال آن، تخمک گذاری و قاعدگی را تحریک می‌کنند.

از نظر جسم، با رشد استخوانها و عضلات بدن بویژه استخوان لگن و نیز به دلیل رشد پستانها، جهش بلوغ در دختران به سرعت و در مدتی کوتاه قابل مشاهده‌است. افزایش قد معمولاً تا هجده سالگی ادامه می‌یابد .

افزایش ترشح هورمون‌های استروژن و پروژسترون از عوامل بروز این تغییرات است:

نشانه‌های بلوغ و یا صفات ثانویه جنسی دختران عبارتند از:

  • قاعدگی
  • رشد سینه ها
  • رویش مو در اطراف اندامهای تناسلی
  • رویش موی زیر بغل
  • زنانه شدن صدا
  • افزایش و توزیع چربی در بدن

رسش یا بلوغ روانی

رَسِش یا بلوغ روانی به معنی آمادگی زیستی است که خود مبتنی بر یک نقشه ژنتیک می‌باشد. تغییرات روان‌شناختی انسان، مانند تفکر، توانایی حل مسأله، و غیره تحت تأثیر زیست‌شناسی مغز است، و از تغییرات رسش به شمار می‌آید. همچنین آنچه که وراثت، از خصوصیات مشترک در برنامهٔ زیست‌شناختی و طبیعی رشد قرار داده است، مانند زمان بلوغ جنسی، به معنی بلوغ روانی است.

بلوغ روانی پس از بلوغ جنسی در انسان صورت می‌گیرد که با تغییر عادات همراه است. این عادات از قبیل:

۱-تغییر در روابط. ۲-تغییر در کارها. ۳-ترک بعضی عادت ها (کنار گذاشتن ناهنجاری‌ها البته روابط اجتماعی هم بر این ناهنجاری‌ها تاثیر دارد و موجب کم یا زیاد شدن آن‌ها می‌شود
انسان خود متوجه این تغییر رفتارها نمی‌شود بلکه دیگران با نگاه کردن در تغییر کارها و رفتار او متوجه می‌شوند که فرد تغییر کرده (که در زبان فارسی می‌گویند به بلوغ رسیده)

همیشه بلوغ روانی به درستی سیر تکاملی خود را طی نمی‌کند و گاه موجب اختلالاتی از قبیل: ۱-وسواس. ۲-کمرویی. ۳-عدم رعایت حقوق اجتماعی دیگران. و در نهایت موجب مرتکب شدن اعمالی مانند دزدی، جنایت و….. می‌شود.

گاهی این اختلالات موجب بیماری‌هایی مانند: ۱-اضطراب‌های روانی، ۲-افسردگی و ۳-جنون جوانی می‌شود.

بلوغ زودرس چیست؟

بلوغ طبیعی دوره‌ای است که طی آن صفات ثانویه جنسی به‌وجود می‌آیند و فرد توان باروری پیدا می‌کند. تغییرات فیزیکی در دوران بلوغ، نتیجه‌ مستقیم یا غیرمستقیم بلوغ غده هیپوتالاموس در دستگاه عصبی مرکزی، تحریک اعضای جنسی و ترشح هورمون‌های جنسی است. اما بلوغ زودرس براساس تعریف‌های اپیدمیولوژیک ظاهر شدن علائم بلوغ‌ ‌از نظر فیزیکی و هورمونی زیر ۸ سال در دختران و زیر ۹ سال در پسران است. این روزها با تغییری که در ساختار زندگی شهری صورت گرفته و با توجه به پیشرفت‌هایی که در زندگی اجتماعی به‌وجود آمده بلوغ زودرس در دختران سفیدپوست زیر ۷ سال و در سیاه‌پوستان زیر ۶ سال تعریف شده است. این سن در مورد شروع بلوغ است چون همان‌طور که می‌دانید بلوغ دوره‌ای چند ساله دارد.

زود بزرگ شدن چه علائمی دارد؟

اولین علامت بلوغ در دختران برجستگی سینه و در پسران بزرگ شدن و تغییر سایز بیضه‌هاست، بنابراین اگر دختری در ناحیه تناسلی و زیر بغل با رشد مو مواجه شد نباید اینطور قلمداد شود که بالغ شده چون این حالت مقدمه بلوغ است. در دختران علائم ابتدا با بزرگ شدن سینه‌ها ظاهر می‌شود و بعد از آن است که نواحی‌ای از بدن که در آنها غدد جنسی وجود دارد رویش مو پیدا می‌کند. عادت ماهانه نیز در مرحله نهایی اتفاق می‌افتد. در پسران اولین علامت بزرگ شدن بیضه و سپس بلوغ دیگر اجزای اندام تناسلی است.

 

عوامل ایجاد‌کننده بلوغ زودرس

عوامل زیادی در شروع بلوغ اهمیت دارند ولی بیشتر بار این عوامل وابسته به ژنوم افراد است. در واقع این ژنتیک است که تعیین می‌کند در چه سنی فرد وارد بلوغ شود اما چنین به‌نظر می‌رسد که سایر عوامل نیز بر سن شروع و البته پیشرفت تکامل بلوغ تاثیرگذارند. تغذیه، وضعیت عمومی سلامت، موقعیت جغرافیایی و البته حالت روانی همگی می‌توانند بر زمان شروع بلوغ اثر بگذارند. اینکه در بیشتر موارد نشانه‌های بلوغ در یک دختر تقریبا در همان زمانی که مادرش بلوغ را تجربه کرده ظاهر می‌شود، نشان می‌دهد ژنتیک بر زمان آغاز این پدیده اثر مستقیم دارد. این در واقع در ساختار بدن فرد تعیین شده است اما این تنها ژن نیست که تعیین‌کننده است. برخی عوامل محیطی هم این ژن را می‌پرورانند، از جمله وزن، قد و تغذیه.

هورمون رشد تمام عوارض روانی بلوغ زودرس

افرادی که دچار بلوغ زودرس می‌شوند از نظر روانی دچار مشکلات زیادی خواهند شد. رشد اندام‌ها و بروز علائم بلوغ در نوجوانان کم‌سن در مقایسه با سایر همسالان، باعث ایجاد اضطراب شدید در این کودکان و‌ ‌والدین آنها می‌شود.از سوی دیگر، دیده می‌شود در ارتباط والدین و فرزندان آنقدر رودبایستی وجود دارد که افراد نمی‌توانند مشکلات‌شان را با آنها در میان بگذارند و این اضطراب مضاعفی را بر آنها تحمیل می‌کند. این در حالی است که والدین باید انتظار چنین علائمی را داشته باشند و آن را پیگیری کنند و قبل از اینکه فرزندان این اطلاعات را از همکلاسی‌ها و دوستان خود به‌طور ناقص و نامفهوم دریافت کنند والدین با آنها ارتباط بگیرند و همه آنچه لازم است بدانند به شکل درست در اختیار آنها قرار دهند.

وزن؛ عاملی مهم در شروع بلوغ

وزن یکی از عواملی است که ورود بلوغ را باعث می‌شود. طبق آماری که در ایران وجود دارد شروع بلوغ در دختران حدود ۱۳۰سانتی‌متر قد و متوسط وزن۳۴-۳۳ کیلوگرم و سن استخوانی حدود ۹ سال را شامل می‌شود. این وزن یک علامت است که با رسیدن فرد به آن می‌توان انتظار بلوغ را داشت، هر چند الزامی وجود ندارد و ممکن است فردی با وزن ۵۰ کیلوگرم هنوز به بلوغ نرسیده باشد اما زمان شروع عادت ماهانه دردخترانی ‌که وزن‌شان بیش از ۳۰ درصد وزن طبیعی آنهاست و نسبتا چاق هستند، زودتر از حد میانگین است. تاخیر در شروع دوره قاعدگی، در کودکان مبتلا به سوءتغذیه شدید هم شایع است. در کشورهای اروپایی با تغذیه مناسب هر ۱۰ سال دوره عادت ماهانه ۳ ماه زودتر اتفاق می‌افتد.

اضافه وزن در دختران، احتمال بلوغ زودرس را افزایش می‌دهد ولی این رابطه در پسران حالت عکس دارد و لاغری مفرط، باعث افزایش احتمال بلوغ زودرس می‌شود.

بلوغ زودرس گاهی خطر مرگ دارد!

بلوغ زودرس در دختران شایع‌تر از پسران است اما معمولا علت پاتولوژیک ندارد. این در حالی است که در پسران وقتی علائم بلوغ زودرس مشاهده می‌شود این نگرانی ایجاد می‌شود که اتفاق بیمارگونه‌ای در حال وقوع است. گاهی بلوغ در شرایطی آغاز می‌شود که فرد دچار تومور مغزی است یا آنسفالی مغزی دارد. این آسیب‌های مغزی باعث می‌شود تغییرات هورمونی که آغازکننده بلوغ است زودتر ایجاد شود که به آن بلوغ ثانویه یا مرضی می‌گویند. عفونت‌های مغزی، ضربه‌های مغزی، تومور مغزی و مصرف داروهای استروژن و آندروژن قبل از بلوغ از مهم‌ترین عوامل بیمارگونه بلوغ زودرس در پسران است و به همین دلیل بروز بلوغ زودرس در پسران باید جدی گرفته شود و هر چه زودتر بررسی‌های لازم انجام شود.

وقتی والدین مقصرند!

برخی ناهنجاری‌های فکی و دندانی علل ژنتیک دارند. اگر کودک، اندازه فک را از یک والد و اندازه دندان‌ها را از والد دیگر به ارث ببرد و این ۲ با هم تناسب و سازگاری نداشته باشند، ممکن است دندان‌ها فاصله‌دار شوند یا فضای کافی برای تمام دندان‌ها در قوس فکی وجود نداشته باشد و موجب شلوغی دندان‌ها و نامرتبی آنها شود. جلو بودن و بزرگی فک پایین نیز یک مشکل ژنتیک و ارثی است که در سابقه بیمار، اغلب پدرومادر یا بستگان نزدیک مشکلات مشابه دارند. کودکانی که از مادرانی با پوسیدگی‌های دندانی متعدد متولد می‌شوند، به پوسیدگی‌های بیشتری در مراحل بعدی زندگی خود مبتلا می‌شوند.

در تمام این موارد می‌توان با درمان به موقع از برخی مشکلات حاد و جراحی‌های فک جلوگیری کرد.

 

بررسی‌های تشخیصی بلوغ زودرس کدام است؟

آنچه اهمیت دارد این است که بلوغ زودرس اگر زود تشخیص و ردیابی شود، اشکالی در رشد ایجاد نمی‌کند. بررسی‌های تشخیصی در این مورد بستگی به فرد دارد اما به‌طور کلی هر کودکی که زیر ۶ سال علائم را نشان می‌دهد باید MRI، سی‌تی‌اسکن و آزمایش‌های مختلف در مورد او انجام شود اما در سنین کمی بالاتر با معاینه و براساس شواهد بالینی بررسی‌های لازم را انجام می‌دهد. اندازه‌گیری میزان هورمون‌های بلوغ در این مورد بسیار کمک‌کننده است و می‌تواند کمک‌کننده هم باشد، چون هنگام بلوغ، مغز هورمون خاصی ترشح می‌کند که هم در بدن دختر و هم در بدن پسر ترشح می‌شود اما تفاوت آن در محل اثر هورمون‌هاست. در مورد برخی والدین که از هورمون رشد برای کودک‌شان استفاده می‌کنند باید گفت، این هورمون درصورتی باید استفاده شود که کمبود هورمون رشد داشته باشد و در استفاده از آن تنها به‌دلیل بلند قد شدن کودک باید دقت کرد.

آیا می‌توان پیشگیری کرد؟

راه‌حل پیشگیری از بلوغ زودرس به تغذیه و توجه به رشد مناسب فرد بستگی دارد. والدین باید از چاقی مفرط فرزندان‌شان پیشگیری کنند و به هیچ‌وجه مرغ و تخم‌مرغ ماشینی و فراورده‌های هورمونی را به‌خصوص به دختران خود ندهند. آمپول‌های تزریقی برای جلوگیری از بلوغ زودرس نیز بسیار مضر هستند، چون محور تخمدان به هیپوفیز را مختل می‌کند و تاثیر منفی در رشد واژن و رحم دارد و استفاده از آن به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. همان‌طور که مصرف داروهایی که ممکن است منجر به بلوغ زودرس شود نیز اصلا مناسب نیست. والدین باید مراقب باشند با دیدن علائم اولیه اگر لزومی به درمان بود حتما درصدد درمان برآیند.

والدین چه می‌توانند بکنند؟

والدین باید با ایجاد رابطه صادقانه و دوستانه با دختر یا پسر مبتلای خود، برای او پیدایش این تغییرات را توضیح دهند و او را از مراقبت‌های ضروری آگاه کنند. ارتباط والدین با معلمان فرزندشان به‌منظور برقراری ارتباط دوستانه آنان با بچه‌های همسن خود و جلوگیری از ایجاد مشکلات روانی در این زمینه بسیار اهمیت دارد. رعایت عوامل و شرایط فردی، خانوادگی و اجتماعی قابل کنترل (عوامل و شرایط ذکر شده در مورد علل بلوغ زودرس) به‌منظور تعدیل و کاستن از عوارض و پیامدهای بلوغ زود‌رس در زندگی حال و آینده این افراد نیز حائز اهمیت است. مراجعه به پزشک متخصص برای بررسی و درمان زودرس بلوغ برای پیشگیری از مشکلات استخوان‌بندی، رشد قدی و فیزیکی و انجام معاینه‌ها و آزمایش‌های مداوم یکی از وظایف مهم والدین در این موارد است.

رفتارهای دختران در سن بلوغ و نحوه رفتار والدین

در سنین بلوغ دختران از نظر روحی بسیار حساس و عصبی می‌شوند. گاهی در برخی دختران تغییرات رفتاری بدی بروز می‌کند. لجبازی مهم‌ترین ویژگی این دوران است و به تدریج با استقرار بلوغ این نشانه‌ها‌ی رفتاری کمرنگ‌تر می‌شوند. والدین باید نسبت به این سن و رفتارهای خاص این سن آگاهی داشته باشند و با صبوری و مهربانی با دخترشان برخورد کنند.

وی ادامه داد: در گذشته در بسیاری از قبایل وقتی که دختر برای اولین بار بالغ می‌شد و با دلهره به سراغ خانواده‌اش می‌آمد و خبر قاعدگی‌اش را می‌داد و والدین طبق رسم قبیله‌ای خود سیلی محکمی به دختر می‌زدند. امروزه برخی خانواده‌ها‌ هم در مواجهه با اولین قاعدگی فرزندشان برخوردهای بدی از خود بروز می‌دهند. در صورتی‌که وقتی دختری به مادرش رجوع می‌کند و با نگرانی خبر اولین قاعدگی را که دچارش شده می‌دهد، خانواده باید با او با نرمی ‌و مهربانی صحبت کنند.

فرزندان خود را از چگونگی بلوغ آگاه کنید

لازم است مادران قبل از وقوع بلوغ و شروع اولین قاعدگی از چند وقت قبل، با بیان حالت‌ها‌ و چگونگی این دوران، دخترانشان را از نظر ذهنی آماده کنند تا فرزندانشان به محض رؤیت قاعدگی گیج و دستپاچه نشوند.

وی درخصوص زمان بیان این امور به فرزندان گفت: زمان بیان شرایط بلوغ برای هر دختری متفاوت است و تشخیص زمان مناسب بر عهده مادران است. بهتر است این مباحث را در زمانی که دختران در ایام امتحانات و استرس‌ها‌ی درسی نیستند بیان کرد و خوب است با توجه به رشد جسمی دختر این مباحث پیگیری شود؛ به عنوان مثال وقتی که مادر متوجه جوانه زدن نوک پستان‌ها‌ در دخترش شد، بهترین زمان بیان این شرایط و آمادگی دادن برای دوران بلوغ است. هر چند که اولین قاعدگی به اندازه خود برای دختران استرس‌آور است، ولی مادران می‌توانند با توضیحات و آموزش‌ها‌ی لازم قبل از بلوغ، میزان این تنش و استرس را تا حد زیادی پایین آورند.

بلوغ دختران را به آنها تبریک بگویید

رفتارهای والدین در لحظه حساس بلوغ برای دختران خاطره‌ای ماندگار خواهد شد. پس چه بهتر است که والدین خاطرات خوشی را برای فرزندانشان رقم بزنند.

وی افزود: بهترین برخورد یک مادر در برخورد با دخترش که دچار اولین قاعدگی شده، این است که به او تبریک بگوید، به این جهت که او هم وارد جامعه بانوان شده و بالاخره مرز کودکی را رد کرده و می‌تواند به واسطه همین بالغ شدن روزی طعم مادری را بچشد.

 

پدرها زمان بلوغ دخترشان چه کنند؟

دختر هم برای پدر است و هم برای مادر؛ و به همین دلیل پدرها هم باید در جریان بلوغ دخترانشان باشند. این یک مسئله بسیار مهم است که مادرها باید پدرها را از اولین قاعدگی و همچنین از سایر دوران‌ها‌ی ماهانه دخترشان با خبر کنند.

وی ادامه داد: نباید در پروسه بلوغ دختران پدرها به حاشیه بروند، بلکه در این دوران لازم است که پدر با مهربانی بیشتری با دخترش برخورد کند و او هم در کنار مادر برای کم تنش گذراندن دوران بلوغ دخترشان تلاش کند. گذشته از این مطلب، پدر هم باید بداند عصبی بودن و پرخاشگر بودن دخترش به چه علت است و با اطلاع از این شرایط قطعاً پدران هم می‌توانند برخوردهای مفیدی داشته باشند.

 

ورزش در دوران بلوغ دختران

ورزش برای تندرستی و شادابی جسمی و روانی افراد بخصوص نوجوانان بسیار مؤثر و ضروری است. شاید بتوان گفت که ورزش یک راه بسیار مناسب برای مبارزه با سستی و تنبلی است. از طرفی دوران بلوغ مرحله جهش رشد است. به این جهت دختران و پسران نوجوانی که ورزش و فعالیت بدنی بخش مهمی از برنامه و فعالیت های روزانه یاهفتگی آنها را تشکیل می دهد از لحاظ بدنی، تناسب اندام و آمادگی جسمی در سطح بالاتری قرار دارند. بسیاری از مسائل روانی نوجوانان در این سنین از قبیل رفتارهای تند و پرخاشگرانه، کم رویی، گوشه گیری و اعتماد به نفس پایین را می توان به وسیله شرکت در ورزشهای گروهی و فردی کاهش داد. ورزش مناسب سبب می شود که نوجوان در برابر مشکلات زندگی صبر و تحمل بیشتری داشته باشد. اگر نوجوانان به طور منظم شروع به تمرینات بدنی کنند و در واقع به ورزش کردن عادت کنند، در میانسالی گرفتار بسیاری از بیماریها از جمله دردهای ناشی از ضعف عضلانی و پوکی استخوان نخواهند شد.

شرکت در ورزشهای فردی و گروهی در دوران بلوغ بر تندرستی جسمی و روانی و حل مشکلات رفتاری فرد، مانند کم رویی، گوشه گیری،‌ اعتماد به نفس پایین و پرخاشگری، تاثیر بسزایی دارد.

در دروان عادت ماهانه نیز انجام ورزش بخصوص ورزشهای سبک برای دختران و بانوان نه تنها مانعی ندارد، بلکه توصیه می شود. حتی انجام بعضی ورزشهای سبک در دوران قبل از عادت ماهانه می‌تواند تا حدودی مشکلات جسمی و روانی آن دوره راکاهش دهد. بنابراین ورزش و تمرینات بدنی در دوران عادت ماهانه نه تنها ضرری ندارد بلکه سبب نشاط و سلامتی جسمی و روانی آنان می‌شود.

بنابراین در این دوران استراحت مطلق و ماندن در رختخواب ضرورتی ندارد و هر فرد می‌تواند کارهای روزمره خود را مانند رفتن به مدرسه،‌ ورزشهای سبک و حتی بعضی ورزشهای سنگین را انجام دهد. ولی چیزی که باید به خاطر داشت این است که در دوران عادت ماهانه نباید به استخر رفت.

 

اهمیت ورزش در بلوغ

مرحله پیش‌بلوغ و دوران بلوغ یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های رشد انسان محسوب می‌شود. برای دستیابی به حداکثر راندمان رشد و نمو، انجام فعالیت‌های ورزشی توأم با رعایت یک برنامه غذایی متعادل و مناسب قویا توصیه و تاکید می‌گردد. علاوه بر تکامل جسمی، تکامل روانی، شکل‌گیری شخصیت و بالفعل شدن استعدادها مانند بروز مهارت‌های تخصصی ورزشی نیز از ویژگی‌های دوران بلوغ محسوب می‌شود. در دوران کودکی و قبل از بلوغ، ظرفیت انجام فعالیت‌های ورزشی در دختران و پسران کاملاً با یکدیگر قابل مقایسه می‌باشد، اما با پیشرفت مراحل بلوغ تغییرات و واگرایی چشمگیری بین دو جنس آشکار می‌شود. چه در دختران و چه در پسران فعالیت‌های منظم ورزشی سبب دستیابی به حداکثر رشد ماهیچه ناشی از پروسه بلوغ، افزایش توان هوازی و بی‌هوازی، افزایش توان کلی بدن، افزایش قدرت عضلانی و استقامت شده که همه این موارد معیارهای مهمی جهت افزایش راندمان فعالیت‌های فیزیکی محسوب می‌گردند. گسترش توانایی‌ها در پسران چشمگیرتر است، چون تجمع چربی بیشتر در بدن دختران طی بلوغ، تا حدی سبب کاهش برخی توانایی‌های ورزشی می‌شود.

– لزوم و اهمیت ورزش و تمرینات ورزشی برای هر دو جنس در سنین مختلف، مورد تأیید محققین است. به طور کلی ورزش و تحرک بر رشد عمومی بدن تأثیر می گذارد.

– رشد و تکامل دستگاه عصبی و دستگاههای حرکتی ( عضلات و استخوانها ) با یکدیگر در ارتباطند و هر چه ارتباط دستگاه عصبی با دستگاههای حرکتی بیشتر و گسترده تر شود، حرکات پیچیده شکل گرفته و هدفمند می شوند.

– در مورد نقش ورزش در پیشرفت رشد ، سلامتی و آمادگی جسمانی کودکان و نوجوانان، تحقیقات متعددی انجام شده است. در این تحقیقات تأثیر ورزش را بر روی رشد و آمادگی جسمانی، همچنین نشاط دختران دانش آموز نشان دادند و مشخص گردید، دخترانی که ورزش می کنند دارای بدنی انعطاف پذیر و فعال هستند.

– باید توجه داشت که اهمیت ورزش، منحصر به سنین کودکی و نوجوانی نیست. در سنین بالا، ورزش برای جلوگیری از پوکی استخوان ، اضافه وزن و ناراحتی های قلبی و عروقی ، همچنین برای پر کردن اوقات بیکاری و جلوگیری از افسردگی و روان پریشی توصیه می شود .

– رشد در دوران کودکی تحت تأثیر فاکتورهای متعددی است (مانند: هورمون رشد و فاکتورهای رشد)، درعین حال هورمونهای دیگر و نوع تغذیه نیز بر رشد تأثیر دارند. رشد قدی با رشد استخوانهای دراز همراه است. رشد قد در دختران در سنین ۱۶ تا ۱۷ سالگی و در پسرها تقریباً در ۱۸ سالگی پایان می‌یابد، ولی از این سن به بعد رشد قدی بصورت ناچیزی انجام می‌شود که مربوط به دراز شدن طول ستون مهره‌ها است. در صورت عدم فعالیت بدنی، رشد استخوانها کاهش می یابد.

– با توجه به این که دانش آموزان روزانه چند ساعت در کلاس‌های درس روی نیمکت می‌نشینند، حتی اگر نوع نشستن آنها مناسب باشد و نیمکت نیز استاندارد باشد، در آنها احساس خستگی فیزیکی بوجود می‌آید و چنانچه نوع نشستن مناسب نباشد و یا نیمکت مطابق استاندارد نباشد، در دراز مدت موجب اختلالات ساختاری می‌شود که Scoliosis و ایجاد شکلC مانند در مهره‌ها، از آن جمله است.

 

اقسام بلوغ

برای اثبات تکلیف و بعضی از امور حقوقی، اقتصادی و اجتماعی بلوغ و رشد مطرح است.

از جمله شرایطی که برای قبول مسئولیت تکلیف ذکر کرده اند بلوغ است و کسی که به حد تکلیف نرسیده انجام هیچ گونه اعمالی بر عهدۀ او نیست. برای بلوغ اقسامی ذکر کردند که در این جا بیان می کنیم:

۱٫ بلوغ جسمانی: رسیدن به بلوغ جسمانى در انسان ها چندان فرقى نمى‏کند و معمولاً در مردها اتمام پانزده سال قمری و در زنان اتمام نه سال قمری است.

۲٫ بلوغ عقلانی و روحی: رسیدن به بلوغ عقلانى در افراد مختلف فرق مى‏کند، ممکن است کسى در حدود بیست سالگى و کسى در سنین بالاتر به این مرحله برسد و چنین نیست که با رسیدن به بلوغ عقلانى، دیگر رشد عقلانى انسان متوقف شود، بلکه هر روز کامل و کامل تر مى‏گردد. معمولاً سن رشد عقلانى میان بیست تا چهل سالگى است. و قرآن در جایى راجع به نوع انسان، چهل سالگى را کمال سنّ رشد و رسیدن به بلوغ عقلانى معرفى مى‏کند: «تا وقتى که انسان به کمال رشد خود رسید و به چهل رسید، گفت: پروردگارا مرا توفیق ده تا نعمت تو را سپاسگزار باشم”.در این آیه خاطر نشان مى‏سازد که چون یوسف به کمال رشد خود رسید به او حکمت و علم دادیم.

۳٫ بلوغ اشد: “اشد” به معناى استحکام و قوت جسمى و روحى است و “بلوغ اشد” به معناى رسیدن به این مرحله است.

بلوغ اشد در قرآن مجید به مراحل مختلف از عمر انسان اطلاق شده است.

الف. گاهى به معناى سن بلوغ آمده مانند: وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْیَتِیمِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتَّى یَبْلُغَ أَشُدَّهُ؛ نزدیک مال یتیم نشوید، مگر به نحو احسن تا زمانى که به حد بلوغ برسد.

ب. گاهى به معناى رسیدن به چهل سالگى است؛ مانند” حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِینَ سَنَهً؛ تا زمانى که بلوغ اشد پیدا کند و به چهل سال برسد.

ج. گاهى به معناى مرحله قبل از پیرى آمده مانند: ثُمَّ یُخْرِجُکُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکُمْ ثُمَّ لِتَکُونُوا شُیُوخاً؛سپس خداوند شما را به صورت اطفالى از عالم چنین بیرون مى فرستد، سپس به مرحله استحکام جسم و روح مى رسید سپس به مرحله پیرى.

این تفاوت تعبیرات ممکن است به این جهت باشد که انسان براى رسیدن به استحکام روح و جسم مراحلى را مى‏پیماید که بدون شک رسیدن به حد بلوغ یکى از آنها است و رسیدن به چهل سالگى که معمولاً توأم با یک نوع پختگى در فکر و عقل مى باشد مرحله دیگر است و همچنین قبل از آن که انسان قوس نزولى خود را سیر کند و به وهن و سستى گراید».

 

بحران روانی و رفتاری بلوغ

برای نوجوان دوره نوجوانی به عنوان مرحله ای از زندگی، پدیده ای نوظهور است. شروع این دوره با پدیده بلوغ همزمان و خاتمه آن شروع دوره جوانی است. فرآیند بلوغ یکی از پیچیده ترین دوره های زندگی و در عین حال لذت بخش ترین و دل انگیز ترین دوره زندگی هر فرد است. در این دوره نوجوان نه کودک به حساب می آید و نه هنوز به درستی بالغ گردیده است، ولی در مرز بین این دو مرحله (کودکی و بزرگسالی) قرار می گیرد این دوره آغاز مسئولیت پذیری انسان نسبت به اعمال و کارهای خود می باشد.

نوجوانی و بلوغ بهار زندگی است. بهاری که آغاز تغییر و تحولات جسمی روحی در افراد است. هر فرد فقط یک بار بهار بلوغ را تجربه می کند که با دگرگونی هایی در جسم و روان همراه است. در این دوره نوجوان به سرعت رشد کرده و شاهد تکامل جسمانی و نیرومندی بدنی خویش است و همزمان عواطف و احساسات او نیز دچار تحول اساسی می شود.

از نظر اسلام این دوران بسیار با اهمیت است در احادیث معصومین (ع) از این دوران به هفت سال سوم عمر فرزند (از چهارده سالگی به بعد) تعبیر شده است.

رسول اکرم (ص) فرموده است: “فرزند آدمى در هفت سال اوّل زندگى، آقا و سیّد پدر و مادر است، در هفت سال دوّم بنده فرمانبردار و مطیع پدر و مادر است، و در هفت سال سوّم وزیر خانواده و مشاور پدر و مادر است”.

امام على (ع) فرموده است:” فرزندت در هفت سال اوّل، برگ خوشبوئى بر ساقه درخت وجود شما است؛ و در هفت سال دوّم، خدمتگزار مطیع و فرمانبردار شما است؛ و در هفت سال سوّم، ممکن است دشمن بدخواه شما یا دوست خیرخواه شما باشد”.

اولیاء و مربیان باید با آگاهی کامل از حقایق و ویژگی ها و شرایط این دوران در جهت شناخت نیازهای روحی روانی نوجوان خود و بر طرف کردن آن به شیوه مطلوب اقدام نمایند تا نوجوان بتواند با کمترین آسیبی این دوران سخت را پشت سر بگذارد. رسول اکرم (ص) فرموده است: رحمت الهى شامل حال پدر و مادرى باد که با تربیت صحیح، فرزند خود را در نیکى به والدین کمک و یارى نمایند.

برخی از ویژگی ها و خصوصیات روانی نوجوان در دوران بلوغ عبارتند از:

۱. احساس هویت؛ در این دوران نوجوان هویت فردی، اجتماعی خود را به دست می آورد. نوجوان با در نظر گرفتن تجربیات گذشته و قبول تحولات بلوغ می خواهد هویت خویش را از نو بازسازی کند. حتی مخالفت و ستیز با والدین و عصیان در برابر اندیشه و قدرت ها و دخالت های دیگران برای تثبیت «هویت» و جدا نمودن خویش از سایرین است.موریس دبس می گوید: «اثبات شخصیت در آنها یک امر طبیعی است. غالباً مخالفتی ما بین خود و محیطی که در آن زندگی می کند تولید می نماید و این اثبات شخصیت اجتماعی جوانان در موارد متعدّدی بروز می کند».

در هر صورت اگر این احساس هویت به درستی درک و راهنمایی نشود دچار بحران هویت خواهد شد؛ زیرا تحول بلوغ جسمی و اجتماعی، تصویر ذهنی از بدن و هویت شخصی نوجوان را تهدید می کند.

۲. تغییرات شدید و ملموس جسمی، روحی و جنسی؛ در این دوران نوجوان با مجموعه از تغییرات ناگهانی ناشی از وضعیت جسمانی، تضادهای روحی و … مواجه می شود که موجب نگرانی هایی در فرد می شود.

۳. رشد هیجانی و عاطفی؛ این رشد گرچه در پسران نیز قابل توجه است، اما در دختران نوجوان به دلیل وجود احساسات و عواطف متعدّد و غیر قابل پیش بینی (همچون زود رنجی، نگرانی، ترس و وحشت، حجب و حیا و شرم، افکار رویایی، گوشه گیری، درون گرایی، خود شیفتگی، خود آرایی، خود نمایی، دوستی و محبت، خشم ، ناسازگاری و پرخاشگری، استقلال طلبی و… ) ملموس تر و حساس تر است؛ زیرا این صفات عاطفی و هیجانی گاه در تضاد با یک دیگرند و سبب نوسانات واضح خلقی می گردند.

۴. رشد اجتماعی؛ دوره نوجوانی، دوره نوسان ها، فعالیت ها و رفتارهای هیجان انگیز در بعد اجتماعی است گرچه نوجوان به نظر بزرگسالان اهمیت می دهد، اما اندیشه های همسالان خود را به بزرگسالان ترجیح می دهد و سعی می کند در میان آنها پذیرفته شده و نقش داشته باشد.

۵٫ رشد اخلاقی؛ این دوران زمان شکل گرفتن و رشد صفات اخلاقی است که با رشد اجتماعی ارتباط نزدیکی دارد و برای ادامه زندگی سالم و سازنده ضروری است، به طور معمول صفات اخلاقی مطلوب اکتسابی هستند و نوجوان باید در انتخاب و به دست آوردن این صفات نیرو صرف کند.

با توجه به آن چه گفته شد نوجوان در این دوره تمایلات و خواهش های متضادی دارد؛ مثلاً با این که می خواهد با دوستانش باشد، به تنها بودن نیز علاقمند است. خودخواهی کودکانه با نوع پرستی خیرخواهانه را در می آمیزدو او را در برزخی میان کودکی و بزرگسالی رها می سازد و دچار نوعی بی ثباتی عاطفی و روانی و فکری می شود که از آن به «بحران بلوغ» یاد می کنند. این بحران نوجوان را در یک وضعیت مبهم و پیچیده ای قرار می دهد[۳۱] که نمی داند چه باید کرد همین عدم اطمینان نسبت به نقش خود موجب مشکلات زیادی برای نوجوان می شود و او را دچار بعضی از اختلالات روانی و رفتاری مانند افسردگی می سازد.

بنا بر این افسردگی تنها یکی ازاختلالات روانی است که گاهی در اثر بحران بلوغ ایجاد می شود، ولی در بسیاری موارد علت دیگری دارد؛ همچنان که بحران بلوغ ممکن است عوارض سوء دیگری غیر افسردگی داشته باشد؛ که باید جدی گرفته شود و از راه صحیح درمان شود.

 

بلوغ و تصرفات مالی

در تصرفات مالی علاوه بر بلوغ جسمانی، بلوغ روانی و فکری و رشد نیز شرط است.

اسلام مسئله بلوغ را در همه جا به یک معنا نگرفته است، در امر عبادات و امثال حدود و دیات، بلوغ را عبارت دانسته است از: رسیدن به سن شرعى بلوغ و علائمی که مشخص شده، و اما نسبت به تصرفات مالى و اقرار و امثال آن شرط دیگرى را هم اضافه شده که آن رسیدن به حد رشد است و این خود از لطائفى است که اسلام در مرحله تشریع قوانین خود، به کار برده است؛ چرا که اگر مسئله رشد را شرط نمى کرد و در تصرفات مالى و امثال آن رشد را لغو مى‏ساخت، نظام زندگى اجتماعى افرادى چون یتیم مختلّ مى ماند و نفوذ تصرفاتش و اقرارهایش باعث آن مى شد که افراد دیگر از این معنا سو استفاده نموده و کلاه سر آنان بگذارند و با آسان ترین راه؛ یعنى با چند کلمه چرب و نرم و وعده هاى دروغین، تمامى وسایل زندگى را از دست ایتام بیرون آورند و با یک و یا چند معامله ضررى یتیم را به روز سیاه بکشانند.

پس رشد شرطى است که عقل اشتراط آن را در این گونه امور واجب و لازم مى داند، و اما در امثال عبادات، بر همه روشن است که هیچ حاجتى به رشد نیست، و همچنین است در امثال حدود و دیات، چون تشخیص و درک این معنا که زنا بد است و مرتکب آن محکوم به حدود مى باشد، و نیز زدن و کشتن مردم زشت و مرتکب آن محکوم به احکام دیات است احتیاجى به رشد ندارد و هر انسانى قبل از رسیدن به حد رشد نیز نیروى این تشخیص را دارد و درکش نسبت به این معانى قبل از رسیدن به رشد و بعد از آن تفاوت نمى‏کند.

 

فتاوی فقهائ در رابطه با بلوغ دختران

مبحث دوم: روایات مربوط به بلوغ دختران و دسته‌بندی آنها

مبحث اول: فتاوای فقهاء در رابطه با بلوغ دختران
با بررسی اقوال فقهاء در رابطه با بلوغ دختران می‌توان گفت: ۴ نوع فتوا در این رابطه ارائه شده است.

۱٫ دختران با رسیدن به سن ۹ سالگی بالغ می‌شوند اگر چه به بلوغ جنسی نرسیده باشند. بعضی این فتوا را مشهور دانسته و بعضی اجماعی می‌دانند.

۲٫ دختر در سن ۱۰ سالگی بالغ می‌شود.

۳٫ بلوغ دختر در ۱۳ سالگی می‌باشد و با رسیدن به سن ۱۳ سال تمام دختر شرعا بالغ می‌شود.

۴٫ با توجه به اختلاف احکام بلوغ دارای مراتبی است.

فتوای اول

مشهور علمای امامیه قائل به بلوغ دختران در ۹ سالگی بوده و جمعی از آنان ادعای اجماع کرده‌اند. حتی صاحب جواهر می‌فرمایند: «تحصیل اجماع ممکن است».
صاحب جواهر عبارتی را از مرحوم شیخ طوسی در «نهایه» نقل می‌کند: «هو (التسع) الصحیح الظاهر من المذهب لانه لا خلاف بینهم ان حد بلوغ المرئه تسع سنین فاذا بلغتها و کانت رشیده سلم الوصی الیها و هو بلوغها الوقت الذی یصح ان نعقد علی نفسها عقده النکاح و یحل البعل الدخول بها بغیر خلاف بین الشیعه الاثنی عشریه.
این عبارت ظهور در اجماع دارد.
مرحوم علامه حلی در تذکره الفقهاء می‌فرماید: «الذکر و المرئه مختلفان فی السن …. فالانثی بمضی تسع سنین عند علمائنا».
این بیان ظهور در اجماع دارد. گروه دیگری از فقهاء ادعای شهرت نموده‌اند. از آن جمله خود علامه در کتاب مختلف الشیعه که فرموده‌اند: «الثانی: الحکم ببلوغ المرأه لتسع سنین و هو المشهور».
محدث بحرانی می‌نویسد: «و بلوغ التسع بمعنی کمالها فی الانثی علی المشهور».
عبارات فقهاء در این رابطه بسیار است ولی همانطور که گفته شد جمعی آن را اجماعی می‌دانند و گروهی نیز تعبیر به شهرت کرده‌اند. آنچه در این میان می‌توان قاطعانه اظهارنظر کرد، این است که یک شهرت قویه‌ای در این مساله وجود دارد که بلوغ دختر به ۹ سالگی است.

فتوای دوم

در بین فقهاء تعداد انگشت‌شماری قائل به بلوغ دختران در ۱۰ سالگی شده‌اند.
شیخ طوسی در کتاب الصوم «المبسوط» می‌فرماید: «اما البلوغ فهو شرط فی وجوب العبادات الشرعیه». وحده الاحتلام فی الرجال و الحیض فی النساء او الانبات او الاشعار او یکمل له خمس عشره سنه و المرئه تبلغ عشر سنین.
ابن سعید در کتاب الجامع للشرایع می‌نویسد: «و بلوغ المرئه و الرجل بالاحتلام» و تختص المرأه بالحیض و بلوغ عشر سنین».
ابن حمزه در کتاب «الوسیله» نیز این قول را پذیرفته است. «بلوغ المرئه باحد شیئین: الحیض او تمام عشر سنین».
البته جناب شیخ طوسی در کتاب الحجر و جناب ابن حمزه در کتاب النکاح از سخن و فتوای اول خود برگشته‌اند و قائل به بلوغ دختر در ۹ سالگی شده‌اند.

فتوای سوم

بلوغ دختر در سیزده سالگی می‌باشد. در میان علمای پیشین، به کسی که بر این قول اعتماد کرده باشد برنمی‌خوریم جز آنچه از محقق کاشانی ظاهر می‌شود.

فتوای چهارم

گوناگونی بلوغ به خاطر گوناگونی تکلیف، این قول را فیض کاشانی اختیار کرده است.
«و التوفیق بین الاخبار یقتضی اختلاف معنی البلوغ بحسب السن بالاضافه الی انواع التکالیف، کما یظهر مما روی فی باب الصیام انه لا یجب علی الانثی قبل اکمالها الثلاث عشره سنه، الا اذا حاضت قبل ذلک و ما روی فی باب الحدود «ان الانثی تو اخذ بها و هی توخذ لها تامه، اذا اکملت تسع سنین». الی غیر ذلک مماورد فی الوصیه و العتق و نحوهما انها تصح من ذی العشر.
البته احتمالات دیگری به غیر آنچه که به آن فتوا داده شده است مطرح است که در مبحث بعد، هنگام آوردن روایات مربوط به بلوغ دختران روشن خواهد شد.

 

چرا بعضی ها کوچولو می مانند؟

دلایل زیادی وجود دارد که باعث می شود یک فرد به اندازه ای که باید یا مد نظر دیگران است رشد نکند. به طور کلی مسایل ژنتیکی اولین ومهم ترین علت کوتاهی قد در کودکان است. در این نوع کوتاهی قد، سرعت رشد کودک در سال طبیعی است و سن استخوانی نسبت به سن تقویمی عقب نیست.

نوع دیگر از کوتاهی قد، تأخیر سرشتی در رشد نامیده می شود که شامل کوکانی است که از سن ۲ سالگی، کوتاهی قد دارند. این کودکان سرعت رشدشان در سال تقریبا طبیعی است، اما سن استخوانی آنها عقب‌تر است. بلوغ در این کودکان با تأخیر است، اما در نهایت، بیشتر این کودکان به حد ژنتیکی قد خود می‌رسند.

یادتان باشد بیماری‌هایی مانند سوءتغذیه، کمبود ویتامین D و کمبود کلسیم که موجب نرمی استخوان می‌‌شود، بیماری سلیاک (ناتوانی در تحمل گلوتن موجود در گندم)، کم‌خونی‌ها، بیماری‌های التهابی دستگاه گوارش، بیماری‌های کلیوی مزمن، نارسایی قلبی، بیماری‌های مزمن ریوی یا کبدی و کم‌کاری تیروئید از عوامل موثر در کوتاهی قد هستند.

همچنین مصرف برخی داروها مانند داروهای کورتونی و اختلالات رشد داخل رحمی نیز ازعلل دیگر کوتاهی قد کودکان هستند.به طور کلی همه ما در ۳ مرحله رشد می‌‌کنیم؛ ۲ سال اول زندگی ۳۰ تا ۳۵ سانتی‌متر افزایش قد داریم. این رشد سریع قد با افزایش سن کاهش می‌ یابد؛ از۲ سالگی به بعد کودکان هر سال ۵ تا ۷ سانتی‌متر قد می‌‌کشند.

البته در نزدیکی سنین بلوغ سرعت رشد کمتر خواهد ‌شد. سرانجام در دوره بلوغ یک جهش رشد قدی وجود دارد که به طور متوسط در پسران ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متر و دختران ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متراست. حداکثر جهش رشد قدی در دختران پیش از شروع عادت ماهیانه و در پسران در مراحل انتهایی‌تر بلوغ است.

به‌ طور معمول در سنین ۱۵ تا ۱۷ سالگی در دختران و ۱۶ تا ۱۸ سالگی در پسران، صفحات رشد(صفحات غضروفی استخوان) بسته می ‌شوند و امکان افزایش قد، پس از آن وجود نخواهد داشت.

 

پایان بلوغ، پایان رشد قد

اصولا افزایش قد تا قبل از پایان سن رشد انسان صورت می گیرد. عمده رشد قد در خانم ها تا پایان ۱۸ سالگی و در آقایان تا پایان ۲۰ سالگی دیده می شود از این رو هراقدامی که افراد می خواهند برای افزایش رشد قدشان انجام دهند باید قبل از بسته شدن صفحه های رشد استخوان ها و درواقع سن بلوغ درنظر گرفته شود. درحقیقت استخوان سازی تا پایان سنین بلوغ یعنی تا اوایل ۲۰ سالگی ادامه دارد و درنتیجه بیشترین میزان افزایش قد نیز در این دوران اتفاق می افتد.

انسان در حوالی دوران بلوغ دچار جهش رشد می شود و زمانی که بلوغ او کامل شد دیگر در نزدیکی ۱۸ تا ۲۰ سالگی رشد قد نیز متوقف می شود. بنابراین هر فاکتوری که برای تقویت رشد قد نیاز است باید قبل از این سنین انجام گیرد. همان طور که اشاره کردیم، سن بلوغ برای آقایان و خانم ها متفاوت است و درواقع نهایت انتظاری که از رشد صفحات استخوانی در مورد دختران دشاریم تا ۱۸ سالگی است که رشد قدی آن ها کامل می شود.

 

هورمون قدبلندی

آن چیزی که در اصل باعث افزایش قد و رشد طولی می شود، ترشح هورمون رشد است. هورمون رشد در قسمت غده هیپوفیز مغز ترشح می شود و روی رشد استخوان ها تاثیر می گذارد. میزان ترشح این هورمون تحت تاثیر تحریکات عصبی، خواب و بیداری است. فعالیت فیزیکی و خواب مناسب ترشح هورمون رشد را تحت تاثیر قرار می دهد.

رژیم غذایی علاوه بر تاثیر در هورمون رشد، استخوان ها و بدن را آماده ساخت و ساز و متابولیسم مناسب می کند تا استخوان ها رشد خوبی داشته باشند. کمبود ترشح هورمون رشد به ویژه در دوران کودکی سبب توقف رشد طبیعی افراد و کوتاه قدی آن ها می شود.

کفش های خطرناک

بهتر است پاشنه کفش خانم ها ۲ تا ۳ سانتی متر باشد یعنی اختلاف ارتفاع بین جلو و عقب از پاشنه تا ابتدای انگشتان پا رعایت شود. کفش های لژدار که در قسمت جلویی نیز دارای ارتفاع هستند بهتر از کفش های پاشنه بلند معمولی هستند. پاشنه های بلند موجب دردناک شدن استخوان های کف پا، انگشتان و گاها التهاب کف پا می شوند. استفاده طولانی مدت از کفش های پاشنه بلند گرفتگی و جمع شدن عضلات پشت ساق پا را به همراه خواهد داشت.

احساس درد و ناراحتی، آسیب و پیچ خوردگی مکرر مچ پا و همچنین آرتروز همگی از پیامدهای پوشیدن کفش های پاشنه دار هستند. این کفش در درازمدت به مفاصل پا آسیب می رساند و درنتیجه ابتلا به آرتروز از عوارض اصلی آن است. توصیه می کنیم تا از کفش های پاشنه بلند برای کوتاه مدت استفاده کنید و از پوشیدن آن در محل کار، خرید یا پیاده روی پرهیز کنید. به جای آن می توانید کفش های اسپرت و راحت را به پا کنید که از آسیب به کمر، افزایش قوس کمر، برهم خوردن تعادل و ابتلا به دیسک کمر جلوگیری کنید.

یک فرمول ساده

شاید باید بدانیم که ژنتیک نقش مهمی در تعیین قد نهایی هر فرد دارد. این فرمول را برای محاسبه تقریبی قد نهایی در هر فرد داشته باشید: ۵/۶- تقسیم بر ۲ (قد پدر + قد مادر) = قد دختران و ۵/۶+ تقسیم بر ۲ (قد پدر + قد مادر) = قد پسران. به این ترتیب با یک جمع و تقسیم ساده می توانید دریابید که کوتاه قد هستید یا اینکه قد شما بر اساس ساختار ژنتیکتان طراحی شده است.

 

آیا پس از اتمام دوران بلوغ هم قدمان بلندتر می شود؟

شواهد بسیار کمی از رشد قد بعد از دوران بلوغ دیده شده است. انسانها معمولاً در دوران کودکی سریعترین رشد را دارند. همچنین در دوران بلوغ نیز به خاطر جهش های رشد، رشد سریعی دارند.

جهش های رشد چیست؟

جهش رشد اصطلاحی است که برای افزایش سریع قد و وزن به کار می رود که معمولاً در دوران بلوغ اتفاق می افتد. کودکان در دوران نوجوانی به بالاترین حد قد دوران بزرگسالی خود می رسند. این رشد قابل توجه، از قسمت های خارجی بدن شروع شده و به قسمت ها داخلی تر ادامه می یابد. دست ها و پاها اولین جاهایی هستند که بزرگ می شوند.

نیاز به کفش های تازه اولین نشانه تجربه جهش رشد است. دومین ناحیه بدن، طول پاها و دست ها است که بلندتر می شود. و آخر ستون فقرات ما رشد می کند. آخرین رشد پهن تر شدن سینه و شانه ها در پسران و پهن شدن لگن و ران ها در دختران است.

 

آیا مصرف هورمون رشد باعث بلندتر شدن قد می شود؟

مصرف هورمون رشد فقط طی سالهای شکل گیری موثر هستند. مصرف بیش از حد آن به صورت مصنوعی موجب رشد غیرطبیعی و نامناسب می شود. این واژه توسط تولیدکننده های مختلف مورد استفاده و سوءاستفاده برای فروش محصولات خود که ادعای تقویت رشد را دارند، قرار گرفته است. واقعیت این است که فروش داروهای هورمون رشد شدیداً تحت کنترل است و فقط توسط متخصین تجویز می شود.

 

وزن ایدآل خانم ها

برای ۱۵۲ سانتیمتر اول وزن باید ۴۵ کیلوگرم باشد و برای هر ۵/۲ سانتیمتر اضافه ۲ کیلو و ۲۰۰ گرم اضافه می شود.

-آیا ورزش باعث افزایش قد می شود؟

بعضی مطالعات نشان می دهد که بچه های ورزشکار اندکی بلند قدتر از سایر بچه ها هستند. بر اساس این مطالعات ذهنیت اثر سودمند ورزش بر افزایش قد، حتی به میزان اندک، قوت گرفته است.

این موضوع را می توان این طور توضیح داد که ممکن است ساعات متمادی مصرف انرژی ، زمان خواب را افزایش دهد و در نتیجه زمینه ای مناسب برای تولید هورمون رشد به وجود آید. از سوی دیگر بچه های بلند قد گزینه های مطلوب تری برای ورزش نسبت به بچه های کوتاه تر هستند.

 

نشانه های بلوغ دختران

برخی از تغییرات بدن را که طی دوران بلوغ در دخترها رخ می دهد، برایتان بیان می کنیم.

۱- موهای جدید
دخترخانمی ممکن است متوجه شود که در مناطقی از بدن که هیچ وقت مویی وجود نداشت، حالا مقداری مو رویش کرده است، مناطقی مثل زیر بغل، پاها و … . در ابتدا این موها روشن و نازک هستند، اما با گذشت زمان تیره و ضخیم می شوند.

۲- رشد قدی
جهش رشد معمولاً در دختران حداقل ۲ سال زودتر از پسران اتفاق می افتد و بسیار چشمگیر است . به طوری که در مدت یک سال میزان رشد ۲ برابر می شود و قد حدود ۱۱-۶ سانتی متر بیشتر می شود . جهش چشمگیر رشد و حداکثر افزایش آن ، معمولاً دو سال بعد از جوانه زدن پستانها و یک سال قبل از شروع عادت ماهانه اتفاق می افتد . در طی دوران بلوغ، رشد قدی ادامه می یابد.
در برخی، رشد به سرعت اتفاق می افتد که به نام “جهش ناگهانی رشد” خوانده می شود. این جهش رشد، بین سنین ۹ تا ۱۱ ساله دیده شده است. سرعت رشد در دختران به میزان هورمون رشد و هورمون ج ن س ی ( استروژن ) مربوط می شود . هورمون رشد باعث افزایش رشد بخصوص در استخوانها و غضروف می شود . ولی هورمون ج ن س ی ( استروژن ) سبب بسته شدن مرکز رشد استخوانی و کاهش و کند شدن رشد استخوان می شود . به همین دلیل است که بعد از شروع قاعدگی ، سرعت رشد قد کندتر می شود و معمولاً بیش از ۶ سانتی متر افزایش نمی یابد . افرادی که دارای این فوران رشد هستند، هر سال حدود ۱۰ سانتی متر افزایش قد خواهند داشت. اما مثل بقیه موارد بلوغ، رشد ممکن است سریع و یا کند باشد.
۳- رشد سینه
در دوران بلوغ سینه ها بزرگ می شوند. اگر یکی از سینه ها کوچکتر از دیگری باشد، جای نگرانی ندارد، زیرا بعد از مدتی هر دو سینه به یک اندازه خواهد شد.

۴- مراقبت از پوست
اگر پوستتان، جوش زد، نگران نباشید. حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد افراد در سن بلوغ، جوش می زنند. در واقع، زدن جوش جزء اولین علائم دوران بلوغ می باشد. این جوش ها ممکن است روی صورت، بالای سینه و یا پشت دیده شوند.
در طی دوران بلوغ، فعالیت غده های چربی زیاد می شود و موجب بروز جوش می شود. استرس، عادت ماهانه و مواد آرایشی چرب نیز باعث بوجود آمدن جوش می شوند معمولا جوش های دوران بلوغ، با اتمام این دوران، از بین خواهند رفت.

۵- افزایش تعریق
اگر خیلی عرق می کنید، این را بدانید که شما اولین نفری نیستید که از این موضوع رنج می برید. ناگهان در طی دوران بلوغ، ۲ تا ۴ میلیون غده عرق در بدن فعال می شوند. هنگامی که عصبانی می شوید و یا در محیط گرمی قرار می گیرید، بیشتر عرق می کنید. تعریق بیشتر در زیر بغل صورت می گیرد. اگر می خواهید از بوی بد عرق خلاص شوید، به طور مرتب حمام کنید و از مواد ضدتعریق مثل مام استفاده کنید.

۶- ترشحات
در طی دوران بلوغ، ترشحات واژن دیده می شود. این ترشحات به رنگ زرد یا سفید است. اگر خارش، بوی بد و یا ناراحتی در واژن داشتید، با مادر خود صحبت کنید، زیرا این می تواند نشانه ای از عفونت باشد.

۷- تغییر شکل بدن
دختران در مقایسه با پسران، دارای چربی بدن بیشتری هستند. در طی دوران بلوغ، ممکن است متوجه شوید که بدنتان دارای چربی های بیشتری نسبت به قبل است. در ابتدا، ممکن است متوجه چربی شکم شوید. اما بعد از مدتی، کمر کوچکتر و باسن و ران ها بزرگتر خواهند شد. migna.ir

۸- عادت ماهیانه
خون ریزی ماهانه، در سنین ۹ تا ۱۶ سالگی رخ می دهد. در این دوران، باید بهداشت را کاملا رعایت کنید و همیشه نوار بهداشتی همراه خود داشته باشید. رعایت نکاتی برای تسکین و یا بهبود ناراحتی های جسمی و روحی پیش از قاعدگی مصرف کم‌تر مواد غذایی که حاوی قند یا شکر به مقدار زیاد هستند و به جای آن استفاده بیش‌تر از نان، سیب‌زمینی، خرما و حبوبات .

مصرف کم‌تر چربی‌های حیوانی و گوشت قرمز و جایگزینی آن با روغن های گیاهی و گوشت سفید (مرغ و ماهی)
مصرف کم‌تر نوشابه های کافئین‌دار نظیر قهوه و چای
کاهش مصرف نمک تا حد ممکن

۹- مراقبت از دندان ها
در دوران بلوغ، هورمون های اضافی در بدن موجب بروز مشکلاتی در دهان می شوند. لثه ها ممکن است حساس‌تر و متورم شوند. لذا باید همیشه مسواک بزنید و بعد از غذا، با نخ دندان لای دندان هایتان را تمیز کنید. رعایت بهداشت دهان و دندان باعث جلوگیری از ایجاد بوی بد دهان، بیماری های لثه ای و دیگر مشکلات می شود.
ترتیب تغییرات جسمی دخترها در دوران بلوغ
– شکل‌گرفتن و کامل‌شدن پستان‌ها (۵/۱۲-۵/۷ سالگی)
-رویش مو در زیر بغل و عانه (۱۵-۹ سالگی)
-جهش رشد ( ۲ سال بعد از جوانه زدن پستان‌ها تایک سال قبل از عادت ماهانه )
– شروع عادت ماهانه‌ (۱۶-۹ سالگی)
-رشد موهای زهار مانند بالغین ( ۱۸-۱۲ سالگی)

 

توصیه هایی برای دختران نوجوان در دوران بلوغ

ممکن است، یک نفر را در زندگی ملاک زیبایی قرار دهید (مثلا یک بازیگر را) و سعی کنید شبیه او شوید. ولی ممکن است شما شکم داشته باشید و ظاهر شما شبیه او نباشد. این یک امر طبیعی است، ظاهر و باطن همه افراد با هم متفاوت است. این تفاوت ها باعث شیرینی زندگی می گردد. پس، بهتر است به جای آنکه خود را (از نظر ظاهر) شبیه یک نفر کنید، ورزش کنید و عادات صحیح غذایی داشته باشید و وزن خود را متعادل نمایید.

همچنین در طی دوران بلوغ، تغییرات بدنی و احساسی رخ می دهد و شما سئوالات زیادی را خواهید داشت. بنابراین با مادر و یا خواهر بزرگتر از خود در این رابطه صحبت کنید و نگران نباشید.

بهداشت جسمی بلوغ در دختران توجه به نظافت پوست موجب زیبایی ، شادابی ، تبخیر ، تعریق و تنفس پوستی و از بین رفتن بوی بدن می شود . شستشو با آب ولرم و صابون سبب پاکیزگی پوست می شود . در این دوره غدد عرق ، ماده چربی با بوی بد ترشح می کنند که سبب بد بو شدن بدن می شود . شستشوی بدن و استحمام علاوه بر تمیزی و نشاط و شادابی نوجوان ، سبب از بین رفتن بوی بد بدن نیز می شود .

بنابراین بهترین و مهمترین وسیله نظافت پوست حمام کردن و شستن تمام بدن بوسیله آب گرم و صابون است . استحمام مرتب برای سلامتی نوجوان لازم است . استحمام روزانه در دوران عادت ماهانه لازم است . البته توصیه می شود از حمام کردن در وان خودداری شود . دردهای دوران عادت ماهانه اغلب به دلیل انقباضات عضلانی رحم بوجود می آیند که می توان آن را از طریق استحمام با آب گرم و یا استفاده از کیسه آب گرم به مدت ۱۵-۱۰ دقیقه تسکین داد . در دوران عادت ماهانه ، شستشو و گرفتن طهارت ضروری است و سبب هیچ نوع بیماری نمی شود . با شستشوی خون ، بوی بد از بین می رود و از مساعد شدن محیط برای رشد انواع میکروبها جلوگیری می شود .

در شروع بلوغ به علت فعالیتهای هورمونهای بدن ،‌فعالیت غدد پوست زیاد شده ، باعث ایجاد جوش می شود . جوشهای صورت نباید دستکاری شوند زیرا موجب عفونت و برجای ماندن محل جوشها به شکل جای زخم بر روی صورت می شود . در موارد خفیف بایستی از طریق شستشوی مرتب با آب ولرم و صابون آنها را تمیز نگهداشت و از دستکاری یا فشاردادن و کندن آنها خودداری کرد .

استفاده از حوله و وسایل بهداشتی شخصی و همچنین زدودن موهای زائد بدن به روش صحیح ، از نکات ضروری است که باید رعایت شود . محافظت و پاکیزگی دست و صورت که بیشتر در معرض آلودگی هستند ، اهمیت زیادی دارد .

شستشوی مرتب پاها و مسواک زدن منظم و مرتب و صحیح دندان ها از نکات بهداشتی ضروری در همه دوره های زندگی و بخصوص در دوران بلوغ هستند . با رعایت بهداشت دهان و دندان ، پوست و سایر موارد بهداشت فردی ، نوجوانان می توانند از ابتلا به بسیاری از بیماریها پیشگیری کنند .

ورزش مناسب ترین وسیله برای تأمین سلامت نوجوانان است . ورزش علاوه بر تفریح و تخلیه انرژی نوجوان ،‌فواید جسمی و روانی بسیاری دارد . ورزش سبب بهبود کار سیستمهای بدن شامل عضلات ، استخوانها و … می شود و قلب ، ریه و سیستم گردش خون را تقویت می کند ؛ فشارهای عصبی ، افسردگی و نگرانی را کاهش می دهد ؛ موجب گسترده شدن روابط اجتماعی و افزایش ظرفیت شخصیتی نوجوان و تقویت خودباروری ، احساس لیاقت و توانایی او می شود . انتخاب ورزش مناسب با توجه به ساختار بدنی فرد و سلامت و بیماری وی و همچنین گزینش محیط مناسب برای ورزش از نکات اساسی است .
در پایان دوره بلوغ ، تغییر فرم بدن و پیدایش هیکل زنانه رخ می دهد . به طوری که چربی به شکل زنانه در بدن توزیع می شود . یعنی لگن پهن و رانها کلفت می شود . پستانها کاملاً رشد می کند . همچنین علاوه بر قاعدگی ، رحم ، مهبل و اعضای تناسلی زن نیز به اندازه کافی رشد می کنند . این مراحل معمولاً در ۱۸ سالگی کامل می شوند . بر اثر ترشحات هورمونی ، فعالیت غدد چربی و عرق نیز در دختران افزایش پیدا می کند و ممکن است باعث پیدایش جوش در صورت و یا سایر اعضا بدن شود . این جوشها نباید دستکاری شوند زیرا در این صورت عفونی می شوند و پس از بهبودی اثرات آنها روی پوست باقی می ماند . در صورتی که میزان عرق کردن زیاد باشد ممکن است لازم باشد دختران ( علاوه بر استحمام ) از اسپری زیر بغل و یا لوسیونهای ضد عرق استفاده کنند .

 

ناهنجاریهای بلوغ

بلوغ زودرس :
گاهی اوقات علامتهای بلوغ و حتی قاعدگی زودتر از ۸ سالگی شروع می شود که به آن بلوغ زودرس می گویند . بلوغ زودرس در دختران ۵ برابر شایعتر از پسرها است . در اغلب موارد ، علت آن ناشناخته است ، بعضی بیماریهای تخمدان یا بعضی بیماریهای دیگر و مصرف بعضی از داروها ممکن است موجب بلوغ زودرس شوند که در صورت بروز آن باید به پزشک مراجعه کرد .

بلوغ دیررس :
تغییرات زیادی در محدوده سنی بلوغ دیررس وجود دارد ، ولی معمولاً اغلب دختران در ۱۳ سالگی وارد مرحله بلوغ شده اند . بلوغ دیررس بسیار نادر است . در صورت عدم ظهور علائم بلوغ تا پایان ۱۶ سالگی باید به پزشک مراجعه کرد .
علل مختلفی از قبیل مشکل ژنتیکی و ناهنجاریهای مختلف دستگاه تناسلی ممکن است موجب بروز بلوغ دیررس شوند .

پاسخ به یک سئوال :
دختری دارم که چندروز دیگر ۸ سالش تمام می‌شود و یکی از سینه‌هایش بزرگتر است. علتش چیست؟

شروع دوران بلوغ در دختران از ۱۲ سالگی و در پسران از۱۴ سالگی است. علائم شروع بلوغ در ۱۲ سالگی در دختر‌ها به صورت برجستگی نوک سینه است که ممکن است یکی از سینه‌ها اول بزرگ‌تر باشد. همچنین موهای بور و ظریف در قسمت‌های مختلف بدن رشد می‌کند.

در سال‌های اخیر به علت اینکه کودکان از غذاهای فست‌فود استفاده می‌کنند و رژیم غذایی نامناسب دارند وزن‌شان زیاد است و بلوغ زودرس یا بیماری دیابت دارند. توصیه می‌شود این کودک معاینه شود. اگر علائم بلوغ مانند برجستگی نوک سینه و علائم دیگر بلوغ مانند رشد موهای نازک زیربغل و… را دارد باید آزمایش هورمونی انجام شود تا اگر استروژن بالا‌تر باشد با تجویز هورمون‌های خاص بلوغ رابه عقب بیندازند تا بر رشد استخوانی کودک تاثیری نگذارد. بررسی وزن و قد برای این کودک ضروری است.

سندرم پیش از قاعدگی چیست؟

سندرم پیش از قاعدگی (PMS) مجموعه ای از علایم جسمی، روانی و احساسات مرتبط با چرخۀ قاعدگی در زنان است. این علایم شامل نوسانات خلقی، حساس شدن پستان ها، هوس خوراکی، خستگی، کج خلقی و افسردگی می شود. تخمین زده می شود که از هر ۴ زنی که در دوران قاعدگی قرار دارند، ۳ تای آنها این سندرم را تجربه می کنند. بعضی از زنان در ۲۰ سالگی دچار این سندرم شده، درحالیکه بعضی دیگر در اواخر ۳۰ و ۴۰ سالگی دچار این مشکل می شوند. این سندرم معمولا در الگوی همیشگی و قابل پیش بینی ظاهر می شود. در بعضی ماهها ممکن است علایم آن شدیدا سخت بوده و در سایر مواقع عادی بوده و یا حتی بسختی قابل تشخیص شود. با اینحال شما مجبور نیستید که اجازه دهید این مشکل زندگی شمارا کنترل نماید، چراکه با تغییرات سبک زندگی و درمان می شود، این بیماری را کنترل و مدیریت نمود.

علایم و نشانه های سندرم پیش از قاعدگی به دو دسته جسمی و روحی تقسیم می شوند.

معمول ترین علایم روحی شامل:

تنش یا اضطراب
خلق افسرده
هجوم گریه
نوسانات خلق و خو و تحریک پذیری یا خشم
تغییرات اشتها و هوس های غذایی
مشکل در به خواب رفتن (بی خوابی)
تمرکز ضعیف

و علایم جسمی شامل:

درد مفاصل و یا عضلات
سردرد
خستگی
افزایش وزن بدلیل احتباس مایعات
نفخ شکم
حساسیت به لمس پستان
جوش زدن
اسهال یا یبوست

هرچند تعداد علایم و نشانه های بلقوه این بیماری بسیار زیاد است، اما اکثر زنان فقط به بعضی از این مشکلات دچار می شوند. شدت این مشکل در زنان مختلف می باشد، در بعضی این مشکل قابل تحمل بوده و در بعضی دیگر باعث اختلال در زندگی روزانه می شود. اگر شما در کنترل این مشکل موفق نبودید می بایست به پزشک مراجعه نمایید.

دلایل و درمان سندرم پیش از قاعدگی

علت دقیق این سندرم ناشناخته استف بااینحال بنظر می رسد عواملی برروی ابتلا به مشکل سندرم پیش از قاعدگی نقش دارند، این عوامل شامل:

تغییرات دوره ای در هورمون های بدن زنان.
تغییرات شیمیایی در مغز.
افسردگی.
استرس.
رژیم غذایی نامناسب، مصرف الکل و کافئین.
درمان سندرم پیش از قاعدگی

پزشک شما می تواند یک یا چند دارو برای درمان و کنترل سندرم پیش از قاعدگی تجویز نماید. موفقیت درمان دارویی بسته به افراد مختلف متفاوت است. داروهایی که معمولا برای این بیماری توصیه می شوند، شامل:

داروهای ضدافسردگی. دارو های مهار کننده انتخابی بازجذب سروتونین(SSRIs) از قبیل فلوکستین (پروزاک، سارافم)، پاروکستین (پاکسیل، پکساوا)، سرترالین (زولفت) و سایر داروهای این خانواده در بهبود علایمی همچون خستگی، هوس های غذایی و مشکلات خواب موثر بوده اند و جزء اولین انتخاب ها برای درمان انواع شدید سندرم پیش از قاعدگی می باشند. این داروها معمولا روزانه تجویز می شوند اما در بعضی زنان مصرف این دارو ها محدود به دوهفته قبل از شروع قاعدگی است.

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs). مصرف داروهایی همچون ایبوپروفن یا ناپروکسن در شروع دوره می تواند به بهبود گرفتگی عضلات و ناراحتی پستان ها کمک نماید.

دیورتیک ها (Diuretics). زمانیکه با ورزش و محدود کردن مصرف نمک نمی شود میزان آب اضافی بدن را کاهش داد، از این نوع دارها برای خارج کردن آب حبس شده در بافت های بدن و کاهش نفخ و ورم استفاده می شود.

قرص های ضد بارداری (Oral contraceptives). این داروها تخمک گذاری را متوقف کرده و باعث تثبیت تغییرات هورمونی و در نتیجه بهبود سندرم می شود.

مدروکسی پروژسترون استات (Depo-Provera). در موارد شدید این سندرم از این داروها برای درمان بیماری استفاده می کنند.

 

تغییرات سبک زندگی برای درمان سندرم پیش از قاعدگی

بعضی اوقات با تغییر در سبک زندگی خود می توانید سندرم پیش از قاعدگی را کنترل نموده و آن را بهبود بخشید. این تغییرا شامل:

اصلاح رژیم غذایی

برای پیشگیری از نفخ شکم غذا را در وعده های کوچک تر و تعداد وعده های بیشتر میل کنید.
برای کاهش احتباس مایعات در بدن میزان مصرف نمک و غذاهای حاوی نمک را کاهس دهید.
مصرف میوه، سبزیجات و غلات کامل را افزایش دهید.
غذاهای حاوی کلسیم مصرف نمایید.
از مکمل های مولتی ویتامین استفاده کنید.
از مصرف کافئین و الکل اجتناب نمایید.
اضافه کردن ورزش در برنامه روزانه خود

سعی کنید حداقل ۳۰ دقیقه پیاده روی تند، دوچرخه سواری، شنا یا سایر ورزش های ایروبیک را در برنامه روزانه خود و یا حداقل بیشتر روزهای هفته بگنجانید. ورزش منظم برای بهبود سلامت عمومی شما و کاهش شدت بعضی از علایم سندرم پیش از قاعدگی همچون خستگی و افسردگی مفید است.

استرس خود را کاهش دهید

استراحت کافی داشته باشید.
عبادت کنید.
از ورزش های آرام کننده عضلات و یا تنفس عمیق استفاده نمایید.
از یوگا یا ماساژ برای بهبود علایم استفاده نمایید.
درمان سندرم پیش از قاعدگی با طب جایگزین در ادامه مواردی که به درمان و بهبود علایم سندرم پیش از قاعدگی کمک می کند، بیان می کنیم. این عوامل شامل:

دریافت روزانه ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم.
دریافت روزانه ۴۰۰ میلی گرم منیزیم.
دریافت روزانه ۵۰ تا ۱۰۰ میلی گرم ویتامین B-6.
دریافت روزانه ۴۰۰ واحد بین المللی ویتامین E.
مصرف مواد حاوی پروژستون طبیعی همچون سویا.
داروهای گیاهی همچون زنجبیل، قاصدک، روغن گل پامچال و برگ تمشک.

۳ نظرات:

  1. ....

    سلام امیدوارم که شما زن باشید
    من ۱۴سالمه و از همه لحاظ به بلوغ رسیدم فقط عادت نشدم دلیلش چی میتونه باشه؟
    تمام دوستام عادت شدن به جز من

    • رومینا

      عزیزم هیچ اشکلی نداره.نگران نباش.بعضی ها زود دچار عدت ماهیانه میشن و بعضی ها دیر .شما تا سن ۱۷ سالگی وقت برای قاعده شدن داری.

  2. مهسا

    سلام امیدوارم شما زن باشید من از نظر روحی به بلوغ رسیده ام ،ببخشید ،پارسال برام مهم نبود که دوست داشته باشم یانه ، اما حالا خیلی برام مهمه !خیلی دلم میخواهد محبوب باشم ولی اصلا اینجوری نیستم و فکر می کنم هیپکی از من خوشش نمیاد و دوستم نداره !بهمین خاطر من اعتماد به نفس نادرم و مدام ناراحتم ، به نظر شما باید چیکار کنم تا محبوب باشم ؟

نظر شما

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدفیلدهای علامت گذاری شده *

*

طراحی سایت و سئو